Культура33

«Толькі ў Крычаве майстры ляпілі канька без ножак і падобнага да шахматнай фігуркі». Крычаўскую свісцёлку ўнеслі ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў

Істота з галавой каня і тулавам качкі — менавіта так выглядае цацка-свісцёлка «крычаўскі конік», якая даўно стала брэндам Крычава і сімвалам рэгіянальнага фестывалю «Крычаўскі конік». А сёлета самабытны архаічны выраб Магілёўскага Падняпроўя атрымаў статус гісторыка-культурнай каштоўнасці і быў уключаны ў дзяржаўны спіс каштоўнасцяў Беларусі, піша «Звязда».

Адрадзіў майстэрства і тэхналогію вырабу гліняных народных цацак-свісцёлак Магілёўскага Падняпроўя ў Магілёве і Крычаве Вячаслаў Якавенка, народны майстар Беларусі. Больш за 20 гадоў дапамагае яму ў гэтым Любоў Яшчанка, член Беларускага саюза майстроў народнай творчасці.

Менавіта з іх лёгкіх і творчых рук у Крычаве гадоў з пяць таму выйшаў выдатны фестываль, дзе свае ўменні ў працы з глінай дэманструюць як дарослыя майстры, так і шматлікія навучэнцы творчай пары. 

«Падняпроўская цацка-свісцёлка — ручны выраб з гліны, прызначаны для атрымання свісту, розных гукаў і выканання мелодый. На іх можна імітаваць спевы птушак, гукі жывёл і звяроў, — расказвае і паказвае свае творы народны майстар. — У старажытнасці арэал распаўсюджвання падняпроўскай глінянай цацкі — тэрыторыя Верхняга Падняпроўя, на якой жылі плямёны мілаградскай, юхнаўскай і дняпроўска-дзвінскай археалагічных культур.

Толькі ў Крычаве майстры ляпілі такую форму канька, якую вы бачыце: без ножак і падобнага да шахматнай фігуркі. У гэтым яго адметнасць і вядомасць далёка за межамі Беларусі».

Сённяшнія канькі жывуць і нараджаюцца ў магілёўскай студыі «Чароўная гліна», якой кіруе Любоў Яшчанка, і крычаўскай узорнай студыі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва «Свісцёлка» пры раённым цэнтры культуры пад кіраўніцтвам Вячаслава Якавенкі.

Цацка зграбная, невялікая, без вострых выступаў, дробязяў, яна добра кладзецца ў руку і з ёю лёгка абыходзіцца. Але ж толькі на Магілёўскім Падняпроўі існавалі наступныя формы і вобразы, яны не сустракаюцца больш нідзе. Гэта качка-конь (птушка-конь), крычаўскі конь, вершнік на качцы, вершнік на качцы-кані, конь-певень, сава, расказала Любоў Яшчанка:

«Часцей за ўсё ў творчасці і ў цацках выкарыстоўваецца тое, што найбольш цэніцца. А ў гаспадарцы гэта быў перш за ўсё конь. Ён і зямлю арэ, і грузы перавозіць, без яго як без рук. Перад канём даўней людзі схіляліся, і цяперашняя дзятва, як зачараваная, на яго пазірае. Гэта асаблівая жывёла. А крычаўскі качка-конь — істота асаблівая. Яна спалучае ў сабе сакральную сілу качкі — сімвала ночы і мацярынства, якая ахоўвала чалавека ў цемры, і каня — сімвала сонца, любові і ўрадлівасці, якая засцерагала гаспадара ў светлы час.

Падняпроўская цацка адрозніваецца ад іншых спосабам лепкі. Яна робіцца з цэлага кавалка гліны пластычным спосабам (з першапачатковай формы выцягваюцца ногі, галава, хвост, вушы). Паасобку могуць прымацоўвацца рогі і вершнік, які сядзіць на качцы-кані.

Цацка вылучаецца адной характэрнай вялікай дэталлю, якая адразу звяртае на сябе ўвагу. Напрыклад,

вялікія вушы ў каня, грэбень у каня-пеўня ці адна галава і шыя, як у крычаўскага каня (такі вобраз дае падставу лічыць гэтую цацку, бадай што, самай архаічнай і звязанай з культам каня і качкі).

Падняпроўскія цацкі вырабляліся ў тэхніцы тэракоты, глазуравання (паліву часцей зялёнага колеру), чарнення і гартавання (абпальвання). Вячаслаў Якавенка адзначае каля 20 функцый падняпроўскай глінянай цацкі-свісцёлкі, частка з якіх засталася ў мінулым, але большасць існуе і ў сучаснасці. Гэта рытуальна-культавая, абрадавая, лекавая, гульнявая функцыі. Цацка можа быць таксама абярэгам, сувенірам, музычным інструментам, упрыгажэннем інтэр'ера, елачнай цацкай.

Каментары3

  • Питон
    22.05.2023
    скоро внесут в экстремистский список.. каконйить белоэкстремист или белорадикал посвистит - запишут что призывал к санкциями и в фоне оскорблял колхозника номер один, а орудие преступления конфискуют
  • Быхаў
    22.05.2023
    Край Радзімічаў
  • BAmbang
    22.05.2023
    Berita bagus :D Berita bagus Berita bagus Berita bagus

Мінск зноў пайшоў пад ваду. Стыхія не спыняецца ФОТЫ2

Мінск зноў пайшоў пад ваду. Стыхія не спыняецца ФОТЫ

Усе навіны →
Усе навіны

Літва забараняе ўезд аўто на беларускіх нумарах42

У найлепшых традыцыях Агаты Крысці. Загінулых у гатэлі ў Бангкоку в'етнамцаў атруцілі цыянідам

Круты прыбыў у пацярпелую ад урагану Гомельшчыну. Перш за ўсё ён паехаў на экскурсію ў музей партызан8

Гіганцкая бліскавіца ўдарыла ў шматпавярховы дом у Баранавічах ВІДЭА1

Сёння апошні дзень прыёму дакументаў у ВНУ на бюджэт. Будзе горача ў прамым і пераносных сэнсах

У Варшаве затрымалі былога палітвязня Ігара Банцара — гэта ён прыйшоў у Міністэрства сям'і са зброяй57

Таксістаў ужо пачалі штрафаваць за выкарыстанне машын у асабістых мэтах — па дзіўным артыкуле4

Байдэн назваў адзіную ўмову, пры якой адмовіцца ад прэзідэнцтва10

Аднаго з найлепшых беларускіх трэнераў па настольным тэнісе судзяць за «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»2

больш чытаных навін
больш лайканых навін

Мінск зноў пайшоў пад ваду. Стыхія не спыняецца ФОТЫ2

Мінск зноў пайшоў пад ваду. Стыхія не спыняецца ФОТЫ

Галоўнае
Усе навіны →