Гісторыя

На аўкцыёне ў Польшчы прадалі ўнікальныя ігральныя карты з Гродна. Ім амаль сто гадоў

Унікальныя ігральныя карты з Гродна прадалі ў Польшчы на аўкцыёне. Ён прайшоў увечары 30 кастрычніка на сайце Allegro.pl, за лот змагалася амаль 30 удзельнікаў. У ходзе таргоў лот падаражэў больш чым у пяць разоў. Выданне Mostmedia.io расказвае пра ігральныя карты Лапіных і пра тое, чаму яны важныя для гісторыі не толькі Гродна, але і ўсёй Беларусі.

Хто купіў карты — невядома. На польскім аўкцыёне выніковы кошт лота склаў 799,5 злотага. Таргі пачыналіся са 150 злотых. На піку аўкцыёну за ўнікальную калоду картаў змагаліся 29 чалавек. Лот уяўляў сабой калоду з 52 картаў і двух джокераў.

Карты былі выпушчаныя ў Гродне ў міжваенны перыяд на фабрыцы ігральных картаў Лапіных. Сапраўднасць картаў пацвярджаў фабрычны друк на чырвовым тузе і надпіс на шаліку аднаго з валетаў. Такой калоды сёння няма нават у Гродне.

«Вельмі дорага каштуюць тыя прадметы, якія адначасова і цікавыя, і рэдкія. На Allegrо карты Лапіных з’яўляюцца прыкладна раз на год. Гэтым разам за іх змагаліся 29 карыстальнікаў аўкцыёну, стаўкі перабівалі ў апошнія секунды перад заканчэннем. Хто набыў — невядома. Але трэба, каб нашы гістарычныя каштоўнасці былі ў нашых, беларускіх, руках, — расказаў Mostmedia.io беларускі краязнавец Кастусь Шыталь, які змагаўся за карты для гродзенскага заказчыка.

Карты Лапіных, якія прадавалі на аўкцыёне ў Польшчы. Фота: Allegro.pl

Што за карты?

Ігральныя карты Лапіных вырабляліся на гродзенскай фабрыцы ў 20-40-я гады мінулага стагоддзя і былі шырока папулярныя за межамі Гродзеншчыны. Гэтымі картамі гулялі аматары азартных гульняў ва ўсёй міжваеннай Польшчы.

За аснову друку на фабрыцы былі ўзятыя тэхналогія і стандарты, закладзеныя яшчэ ў XVIII стагоддзі Антоніем Тызенгаўзам у Гродне. Ігральныя карты былі вядомыя сваёй якасцю, прыгажосцю, арыгінальнасцю і разнастайнасцю.

Валодалі фабрыкай яўрэйскія браты Лапіны. У міжваенны перыяд у асартыменце фабрыкі былі «народныя» калоды з выявамі шляхты часоў Рэчы Паспалітай замест каралёў і валетаў, «прускія» і «барочныя».

У 1939 годзе фабрыка была нацыяналізаваная Саветамі. У гады нямецкай акупацыі на вытворчасці Лапіных друкаваліся «рэйнскія» ігральныя карты.

Гісторыя з гродзенскімі картамі скончылася адразу пасля Другой сусветнай вайны. У 1944 годзе вытворчасць была спынена. На фабрыцы пачалі друкаваць савецкія агітацыйныя плакаты. Пазней праца Гродзенскай друкарні наогул прыпынілася, будынак фабрыкі доўга пуставаў.

Знаходка будаўнікоў нагадала пра забытую гісторыю

Упершыню з пасляваенных часоў публічна аб прадукцыі фабрыкі Лапіных загаварылі ў Гродне ў 2015 годзе. Тады падчас рэканструкцыі будынка «Белмытнясэрвісу», дзе раней была фабрыка картаў, выпадкова выявілі прадукцыю Лапіных. Неразрэзаныя карты 1930-х гадоў знайшлі пад старой ашалёўкай — яны выкарыстоўваліся як уцяпляльнік.

Будаўнікі нават не падазравалі, што выявілі ўнікальныя рэчы, якіх не было нават у музеі ў Гродне. Знаходкі стагадовай даўніны дзякуючы мясцовым краязнаўцам удалося перадаць у гісторыка-археалагічны музей.

Знойдзеныя ў 2015 годзе арыгінальныя карты Лапіных. Фота: Руслан Кулевіч / Hrodna life

Новае жыццё картаў Лапіных

Пасля таго, калі знойдзеныя карты перадалі ў музей, пачалося другое жыццё прадукцыі Лапіных. Знаходкай зацікавілася творчае аб'яднанне «А-чатыры», якое займаецца распрацоўкай і выданнем настольных гульняў. Яны захацелі аднавіць карты.

«Гэта ў першую чаргу ўнёсак у гісторыю горада і краіны ў цэлым, а яшчэ гэта пераемнасць пакаленняў, бо мы, маладыя сучасныя гродзенцы, аднаўляем тое, што рабілі гараджане яшчэ ў мінулым стагоддзі», — казаў кіраўнік праекта па аднаўленні картаў Антон Янкоўскі.

Для праекта прататыпы знойдзеных картаў з музея перадаў камандзе гісторык Андрэй Вашкевіч, ён жа падрыхтаваў і іх гісторыю. За аснову новых картаў былі ўзятыя звесткі з архіваў, гістарычныя даведкі, а таксама фрагменты знойдзеных картаў.

«Мы вырашылі аднаўляць карты цалкам з нуля, каб у нас атрымаўся якасны прадукт. Тое, што было знойдзена пры рэканструкцыі, было ў вельмі дрэнным стане», — казаў Антон Янкоўскі.

Цягам некалькіх месяцаў каманда гродзенцаў малявала арыгінальныя карты, а таксама думала над упакоўкай. У Гродне не было знойдзена картаў разам са скрыначкай, і ніхто не ведаў, як яна выглядала.

«На жаль, арыгінальныя ўпакоўкі не былі знойдзеныя, нам даводзілася іх самім ствараць. Выкарыстоўвалі некаторыя сімвалы, шрыфты-лагатыпы фабрыкі Лапіных», — казаў Янкоўскі.

Афіцыйна адноўленыя карты Лапіных прадставілі ў Гродне ў ліпені 2017 года. На прэзентацыі Антон Янкоўскі сказаў: «Калі мы ўзяліся за аднаўленне картаў, стала паступаць усё больш інфармацыі. Быццам карты чакалі моманту, калі за іх возьмуцца. Бо да знаходкі картаў пра іх у горадзе амаль нічога не было вядома. Калі мы ўжо распрацавалі ўласную скрыначку і пусцілі карты ў вытворчасць, знайшлася і цэлая арыгінальная калода, якую трымаў у руках сам уладальнік фабрыкі Аляксандр Лапін. Праект аднаўлення быў цікавы. Можа, у будучыні выпусцім карты і іншага выгляду, бо ў Лапіных іх было некалькі варыянтаў».

Гісторык Андрэй Вашкевіч трымае абрывак ліста яшчэ не выразаных картаў, якія да Другой сусветнай вайны выпускаліся на фабрыцы Лапіных. Менавіта з гэтага ліста і пачалося аднаўленне картаў у Гродне. Фота: Руслан Кулевіч / Hrodna life
Працэс адмалёўкі картаў Лапіных. Фота: Руслан Кулевіч / Hrodna life
Адноўленыя ў 2017 годзе ігральныя карты Лапіных. Фота: Руслан Кулевіч / Hrodna life

Як знайшлася першая скрыначка з картамі?

Арыгінальную калоду ў фірмовай скрыначцы перадаў творчай групе «А-чатыры» гродзенец Аляксандр Мілінкевіч за некалькі дзён да прэзентацыі адноўленых картаў Лапіных. Калоду бацькам Мілінкевіча падарылі самі ўласнікі фабрыкі.

Да 1941 года бацькі Аляксандра Мілінкевіча жылі ў Гродне ў адным доме з Лапінымі — на вуліцы Цаглянай, 10. Сем'і сябравалі і ў цяжкі час дапамагалі адно аднаму.

«Лапіны жылі на другім паверсе, мы — на першым. Гэты дом на вуліцы Цаглянай і сёння стаіць на сваім месцы, у ім пасля вайны нарадзіўся і я, — распавядаў Аляксандр Мілінкевіч. — Бацька і мама з суседзямі сябравалі. Хоць Лапіны былі фабрыкантамі, але жылі адносна сціпла, былі прыязнымі, адкрытымі і вельмі добразычлівымі».

Карты, якія Аляксандр перадаў для прэзентацыі, — падарунак ад Аляксандра Лапіна яго бацьку-настаўніку. Падчас вайны, калі сям'я Лапіных трапіла ў гета, маці Аляксандра — Марыя Баран з Мілінкевічаў — некалькі разоў на тыдзень ноччу пераходзіла цераз Гараднічанку і ў прызначаны час цераз плот перадавала ежу Лапіным. Рызыка была смяротная: за парушэнне каменданцкага часу і пранос харчавання маглі расстраляць.

«Адзін раз у момант перадачы мама адчула, што нешта яе тыцнула ў спіну. Гэта быў аўтамат салдата. Яна была гатовая да горшага, але ахоўнік моўчкі некалькі імгненняў глядзеў на маму, потым апусціў вочы і нешта сказаў, але не па-нямецку, магчыма, ён быў італьянец, і паказаў ёй, каб яна сышла. Яна жартавала: «Я прыгожая, можа, спадабалася, таму і пашкадаваў». Але пасля таго выпадку пасма валасоў на яе галаве стала зусім сівой. Ёй было тады 33 гады», — распавядаў Аляксандр Мілінкевіч.

Карты Лапіных з калекцыі Аляксандра Мілінкевіча. Фота: Руслан Кулевіч

Што стала з Лапінымі?

У 1939 годзе савецкая ўлада нацыяналізавала прадпрыемства братоў Лапіных. Ці працавалі яны там далей, невядома. Але ў 1941 годзе Лапіны былі ў Гродне і трапілі ў гета, створанае немцамі для яўрэйскіх жыхароў горада.

Жахаў вайны Лапіны не перажылі. Браты Аляксандр і Абрам, а таксама сястра Кейла загінулі, верагодна, у Гродзенскім гета або ў лагерах смерці. У Францыі жыве праўнук сястры братоў Лапіных Андрэй Гурэвіч.

Што яшчэ прадавалі на аўкцыёне з прадукцыі Лапіных?

У 2022 годзе на адным з еўрапейскіх аўкцыёнаў чытач Mostmedia.io набыў яшчэ адну калоду картаў Лапіных. На той момант гэта была другая з вядомых арыгінальных калод з прыватных калекцый. Чытач купіў яе за 200 еўра і перадаў у Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей. Цяпер там захоўваецца адна арыгінальная калода і карты, знойдзеныя будаўнікамі ў 2015 годзе падчас рэканструкцыі будынка, дзе знаходзілася фабрыка Лапіных.

Акрамя арыгінальнай калоды, у 2022 годзе на аўкцыёнах прадавалі ўнікальную шкатулку для картаў Лапіных, якую таксама зрабілі ў Гродне, толькі на фабрыцы пераплётаў «Нёман». Хто купіў гэтую шкатулку і за колькі, невядома.

Каментары

Прапаганда паказала фільм пра Крыгера. З яго вынікае, што немца мог падставіць КДБ, а пытанняў болей, чым адказаў2

Прапаганда паказала фільм пра Крыгера. З яго вынікае, што немца мог падставіць КДБ, а пытанняў болей, чым адказаў

Усе навіны →
Усе навіны

Уладзімір Караткевіч. Як яму ўдалося застацца несавецкім і не скурвіцца? Ён дорага заплаціў27

Сікорскі: Беларусь ведае, што трэба зрабіць, каб адносіны палепшалі5

Сёння пачынаюць судзіць 24-гадовую мінчанку за ўдзел у акцыі пратэсту

Зварот Байдэна да нацыі нагадваў пахавальны марш — Bild

У Беларусі змянілі правілы абмену валют. Тры галоўныя новаўвядзенні

Супраць мамы анархіста Францкевіча, асуджанага на 16 гадоў калоніі, завялі крымінальную справу1

Стала вядома, дзе будуць вучыцца студэнты закрытых прыватных ВНУ1

Стрыжак расказаў, ці мае прэзідэнцкія амбіцыі6

«Дачка Мара плакала ад гора». У Маладзечне дружалюбны лабрадор нечакана для ўсіх з'еў нутрыю Капібару — усеагульную любіміцу11

больш чытаных навін
больш лайканых навін

Прапаганда паказала фільм пра Крыгера. З яго вынікае, што немца мог падставіць КДБ, а пытанняў болей, чым адказаў2

Прапаганда паказала фільм пра Крыгера. З яго вынікае, што немца мог падставіць КДБ, а пытанняў болей, чым адказаў

Галоўнае
Усе навіны →