Фота: кадр з відэа Tut.by

Фота: кадр з відэа Tut.by

Як усё было

Чатыры хлопцы, якіх вы бачылі на тых кадрах, даўно сябруюць. Сярод іх ёсць прадстаўнікі розных прафесій — айцішнік, дызайнер, лагіст. З меркаванняў бяспекі не ўсе з іх пагадзіліся называць свае імёны.

Напэўна, самая драматычная з гісторый з той кампаніі — лёс Мікіты Старавойтава. На пачатак жніўня 2020 года Мікіта працаваў фізіятэрапеўтам жаночай нацыянальнай зборнай па цяжкай атлетыцы і марыў пра тое, каб паехаць з камандай на летнюю алімпіяду ў Токіа.

У першыя ночы пасля 9 жніўня Мікіта разам з сябрамі вырашыў дапамагаць параненым на пратэстах — як хутка стала зразумела, такая дапамога будзе запатрабаванай. Хлопец — адзіны медык з сяброў, таму яму давялося тлумачыць ім, як аказваць першую дапамогу. Як кажа адзін з іх, былы лагіст Антон, для іх было важна не ісці па шляху агрэсіі, але ж хацелася пры гэтым не прайсці міма важных для краіны падзей.

10 жніўня 2020 года

10 жніўня 2020 года

Калі сціхла тая, самая першая хваля гвалту на мінскіх вуліцах, хлопцы вырашылі не сядзець дома і амаль у тым жа складзе зноў выйшлі на вуліцу. Паехалі ў раён станцыі метро «Пушкінская», бо тэрытарыяльна гэта было для іх бліжэй.

Вось як пра гэта згадвае Мікіта Старавойтаў: «Мы прыехалі кампаніяй на Пушкінскую, прыпаркаваліся і пайшлі да скаплення людзей. Калі мы падышлі бліжэй да метро, заўважылі, што вакол вельмі шмат народу, было не надта зразумела, што адбываецца і наколькі гэта бяспечна. Памятаю, як уздоўж вуліцы хадзілі медыкі і глядзелі, ці не стане каму дрэнна.

Я пабачыў лаўку. Пралічыў, што, калі пачнуць разганяць [пратэст], нашы ворагі могуць наступаць з двух бакоў — з боку праспекта і «Віталюра», то-бок натоўп павінен быў пабегчы або ад дарогі, або ў бок яе. Таму, калі б я знаходзіўся на лаўцы, у мяне быў бы час надзець абутак і пабегчы ў бяспечнае месца. Спачатку стаяў на лаўцы адзін, а потым падышлі сябры. Сказалі не паварочвацца, бо ззаду нас здымалі».

Цяпер, калі хлопцы расказваюць пра тыя падзеі, яны як адзін сцвярджаюць: нічога дзіўнага ў тым, што знялі тады абутак, няма. Айцішнік Канстанцін (імя змененае) прыгадвае, што абутак яны з сябрамі знімалі «на аўтамаце», ды яшчэ і жартавалі тады: «Маўляў, калі пачнуць нас скручваць, што мы будзем рабіць? Уявілі, што развернемся, сядзем на лаўку і будзем зашнуроўвацца».

Хлопцы падкрэсліваюць: за іх жэстам не было ніякага падтэксту, маўляў, паглядзіце, якія выхаваныя ў Беларусі пратэстоўцы. «Мы проста пабачылі новую і нядаўна фарбаваную лаўку, разуліся, бо нам не хацелася яе сапсаваць, і ўсталі на яе. Адтуль было зручней бачыць, што адбываецца бліжэй да дарогі, вось і ўсё. Мы разуліся не для таго, каб стварыць нейкі сімвал, таму і не хацелі публічна распавядаць, што на кадры былі мы. Разуцца там — гэта было імпульсіўнае рашэнне. Проста, відаць, нас так выхавалі, каб мы не псавалі чужое і каб паважалі чужую працу», — тлумачыць Антон.

Як даведаліся, што сталі зоркамі

Не пабачыць знакамітыя кадры з удзелам хлопцаў было немагчыма. Адзін з іх, дызайнер Аляксандр, расказвае, як даведаўся пра новаздабытую вядомасць: «Праз дзень-два нам пачалі скідваць відэа, дзе бачна, як мы стаім на лаўцы. Мы яшчэ дзівіліся — маўляў, такая колькасць людзей гэта прагледзела, як гэта так? Памятаю, як нехта з нас сказаў: «Ну што, цяпер мы селебрыці». Потым яшчэ нейкія мемы пачалі з’яўляцца, людзі пачалі прыводзіць гэтую гісторыю ў прыклад у медыя».

Іншы з герояў, Антон, дагэтуль памятае, як упершыню пабачыў знакамітыя кадры. Пасля пратэстаў на Пушкінскай ён даведаўся, што з турмы ў Жодзіна пачалі выпускаць затрыманых, і паехаў туды валанцёрыць. Суткі не спаў, і тут з’явіўся ролік з удзелам яго і сяброў:

«Стаяў у Жодзіне ля стала валанцёраў, навокал было вельмі шмат людзей, а мне дужа хацелася спаць. Бачу, што адзін валанцёр паказвае іншаму нешта на тэлефоне, яны пачынаюць усміхацца і паказваюць гэтыя кадры мне. Адказаў ім — дык гэта ж я!

Потым пайшлі рэпосты, гэтыя кадры ўсе перакідвалі адно аднаму. Было цікава назіраць за сабой з боку. Мне спадабалася, што не было бачна нашы твары і што гэтая гісторыя стала сімвалам, бо мы не ўкладалі ў яе нічога індывідуальнага — маўляў, паглядзіце, які я малайчына!»

Канстанцін згадвае, што калі пабачыў ролік з сабой і сябрамі на лаўцы, падумаў, што ў іх атрымалася задаць правільныя трэнды. Хлопца ўразіла тое, што той эпізод не прайшоў міма ўвагі зорак: «Яшчэ было класна, калі і Шым з групы «Каста», і Слава Камісарэнка акцэнтавалі ўвагу на гэтым моманце ў сваіх інтэрв’ю. Думалі: ух ты, нам Шым рэспектануў!»

Хлопцам траплялася меркаванне, што гісторыя са зняццём абутка — проста пастаноўка. Але яны вырашылі не звяртаць на яго ўвагі, бо кожнага не пераканаеш, ды і сэнсу ў гэтым няма. Галоўнае — тое, што іх жэст паспрыяў стварэнню станоўчага вобраза беларусаў у вачах свету. Самім хлопцам, кажа Аляксандр, ганарыцца тут няма чым: «Гэта выпадковая падзея, якая раптам завірусілася. Любому чалавеку будзе прыемна, калі яго будуць станоўча ацэньваць».

Як жывуць зараз

Першым з краіны з’ехаў Мікіта Старавойтаў. Пасля жніўня хлопец, як і трое яго сяброў, працягваў хадзіць на пратэсты, і некалькі разоў прайшоў праз затрыманні, у выніку таемна выехаў з краіны, бо яму пагражаў крымінальны пераслед.

Давялося развітацца з працай у зборнай па цяжкай атлетыцы, праўда, Мікіту гэта асабліва не засмучвае: «На жаль, амаль уся каманда — гэта або прыстасаванцы, або адэпты Лукашэнкі, таму ў нейкай ступені я дужа рады, што атрымалася так, як атрымалася».

Праз нейкі час былыя працадаўцы звязаліся з ім з дапамогай адной са спартсменак. Прапанавалі разысціся «па-добраму»: маўляў, ты не выходзіў ні на працу, ні на сувязь (сілавікі забралі ў Мікіты тэлефон), таму лепей напішы заяву па ўласным жаданні і мы знойдзем іншага супрацоўніка.

Мікіта Старавойтаў. Фота: архіў героя

Мікіта Старавойтаў. Фота: архіў героя

Старавойтаву гэта не спадабалася: «Не пагадзіўся. Калі вы не хочаце абараняць свайго спецыяліста, якога незаконна арыштоўваюць, збіваюць і ў выніку накладваюць некалькі крымінальных артыкулаў, то лепей працягнем гэты працэс і звольнім мяне па артыкуле. Так яны і зрабілі».

Мікіта знаходзіўся на той час у Польшчы, стараўся напрацоўваць кліентуру і пачынаць сваё жыццё з нуля. Зараз кажа, што атрымліваецца больш чым добра: да яго як да масажыста запісваюцца ўжо на пачатак наступнага года. Гэтай зімой хлопец зразумеў, што нарэшце адчувае сябе камфортна ў Польшчы, можа «выдыхнуць і жыць».

Збіраўся адкрыць сваю студыю па рэабілітацыі арганізма, але пачалася вайна і планы давялося змяніць. Мікіта згадвае: «Адчуваў сябе дужа дрэнна — маўляў, адбываецца нешта кашмарнае, а ты нічога не можаш зрабіць. Падумаў, што магу данаціць, і данаціў тое, што назбіраў на год, ва ўсе ініцыятывы, якія мне трапляліся на вочы. Пералічыў у розныя арганізацыі на карысць Украіны шмат з таго, што здолеў сабраць, а паколькі падняліся цэны на арэнду і расходнікі, цяпер мне трэба яшчэ большая сума для студыі».

Крыміналку Мікіты за гэты час некалькі разоў перакваліфікоўвалі: «Апошні раз, здаецца, яны спыніліся на абвінавачванні ў хуліганстве. Маўляў, я раскідваў на дарозе вожыкі, хаця ў той час дакладна быў у іншым месцы».

Іншыя двое сяброў, Аляксандр і Антон, разам пакінулі краіну вясной гэтага года. Антон мае ўкраінскія карані, таму баявыя дзеянні ў суседняй краіне яго моцна ўзрушылі.

27 лютага, у дзень рэферэндуму па зменах у Канстытуцыю, Антон і Аляксандр разам пайшлі на пратэсты. Хлопцаў затрымалі і прысудзілі ім па 15 сутак арышту.

Пасля выхаду на волю хлопцы звярнуліся па параду, як кажа Антон, да «неперадузятага чалавека», і ім парэкамендавалі выязджаць з краіны. Антон тлумачыць гэты выбар так: «Калі ты дыхаеш вольным паветрам і не баішся, што цябе могуць у любы момант закрыць, гэта дае табе магчымасць зрабіць нашмат больш для сябе, сваёй сям’і і сваіх перакананняў».

Спачатку хлопцы перабраліся ў Арменію, потым пераехалі ў Грузію, дзе жылі пару месяцаў і паралельна вырашалі пытанне з шэнгенам. З цяжкасцямі, але атрымалі гуманітарную візу, і зараз вось ужо некалькі тыдняў знаходзяцца ў Польшчы.

Чацвёрты з герояў, Канстанцін, таксама ўдзельнічаў у антываенным пратэсце і цудам не быў арыштаваны. Расказвае, што на гадзіну ад’ехаў па справах ад будынку Генштаба, а калі вярнуўся, пратэст ужо разагналі.

Зараз ён ні пра што не шкадуе: «Мне падабаецца тое, як мы, беларусы, пратэставалі. Магчыма, варта было б весці сябе неяк актыўней, і тады зараз бы мы былі ў лепшай сітуацыі. З іншага боку, калі б мы вялі сябе агрэсіўней, Расія б дакладна на нас напала, і мы б нічога не здолелі зрабіць. Таму я ганаруся тым, што ўсё адбылося так, як адбылося, і што б ні здарылася, адчуваю надзею на лепшае для краіны».

Нейкіх значных зменаў у яго жыцці, расказвае Канстанцін, не было — адзінае, «дзяўчына казала, што ганарыцца мной».

«Не ведаю, як намаляваць Мікалая Статкевіча». Мастачка прыдумала вышываць палітвязняў — і цяпер гэта ж робяць сотні людзей

«Змены будуць тады, калі беларусы перастануць слухаць «Рускае радыё» з жудаснай рускай папсой». Вялікая гутарка з маці анархіста Мікіты Емяльянава

Клас
172
Панылы сорам
9
Ха-ха
13
Ого
12
Сумна
23
Абуральна
31