Архіў

Зусім не знаёмая краіна

Як прайсьці практыку і адкрыць для сябе Беларусь у Беларусі. Дзеліцца студэнт Алесь Гняздо з Магілёва.

Пасьля летняй сэсіі на практыку сілаў не было. Ня ўзьняў настрою і першы сход-інструктаж: слухацца выкладчыкаў, ня піць, не дурыць, цераз дарогу на санітарных прыпынках не пераходзіць… У параўнаньні зь леташнім археалягічным інструктажам кіраўніцтва доўга пужала нас кляшчамі і рэцэптамі, як з гэтай нечысьцю змагацца.

Горад, якога мы ня ведалі

Музэйна-краязнаўчая практыка пачалася з Магілёва. Гістарычныя помнікі гораду аказаліся нечакана цікавыя. Яны адкрылі горад, якога мы ня ведалі. Аб савецкіх плянах поўнай перабудовы цэнтру ў Магілёве ўжо ніхто ня згадвае. Цэрквы й касьцёл вернуты гаспадарам і па-сапраўднаму ўпрыгожваюць горад. Магілёў прыметна зьмяніўся і працягвае мяняцца да лепшага. Да 2007 г. абяцаюць адбудаваць ратушу.

Па пешаходнай Ленінскай — от, хай бы ёй вярнулі назву «Вялікая Садовая» — цяпер ня сорамна правесьці любога эўрапейца. Ня сорамна іх будзе і завесьці ў мясцовыя музэі. Нечаканасьцю стала наведаньне заасаду ў Буйнічах, якога год назад там і блізка не было. Побач зь ім вырасла — кажуць, да прыезду прэзыдэнта — этнаграфічная вёска зь вялізным панскім палацам. Тут у нас і разгарнуліся спрэчкі. Выкладчыкі бурчэлі аб ненатуральнасьці вясковых хат пад мэталадахоўкай, затое дзяўчаты прыйшлі ў захапленьне ад яркіх фарбаў, туевых і кіпарысавых пасадак… Ці беларуская гэта вёска? Ня трэба быць залішне строгімі, лепш дачакацца завяршэньня рэалізацыі праекту.

У вобласьці таксама ёсьць што паглядзець: Баркулабаўская Маці Божая ў Быхаве, капліца на месцы бітвы ў Лясной, фрэскі Слаўгарадзкай царквы, мсьціслаўскія храмы і замак. Але ж столькі і разбурэньняў! Аднакурсьнікі з Крычава паказалі вечнарамантаваны Пацёмкінскі палац, з Быхава — нядаўна паваленую сьцяну замку знакамітых Сапегаў. Найбольш уразілі Пустынкі каля Мсьціслава. Які комплекс за саветамі давялі да ручкі! Праводзілі ў манастыры вучэньні грамадзянскай абароны, мэтанакіравана палілі і зьнішчалі, а цяпер аддалі вернікам — аднаўляйце…

Першыя пешаходныя вылазкі даваліся цяжка, некаторыя дзяўчаты ад паху ладану ў манастыры трацілі прытомнасьць. Але дысцыплінавала неабходнасьць самім праводзіць экскурсіі, а валантэрская акцыя па добраўпарадкаваньні тэрыторыі вакол Палыкавіцкай крыніцы вярнула страчаную падчас сэсіі энэргію. Карпацкія краявіды магілёўскіх гор і гаючая вада канчаткова зьнялі пасьлясэсійны стрэс.

«Я ім пакажу глухамань»

Далей мы вандравалі па Цэнтральнай і Заходняй Беларусі. Адразу відаць, што камуністы тут кіравалі ня так доўга, як у нас на ўсходзе, таму помнікі здаюцца больш дагледжанымі. Галоўнае адрозьненьне — большая канцэнтрацыя, лепшая захаванасьць, рознастылёвасьць. Для нас, усходнікаў, Заходняя Беларусь — сапраўдны цуд. Асобнае апавяданьне — Мосар на Глыбоччыне. Кіраўнік практыкі не агучваў плянаў яго наведаньня, казаў, што гэта падарунак. Падарунак удаўся.

Муж адной з нашых выкладчыц, які ўсё жыцьцё адпрацаваў у Расеі, узяў адпачынак і паехаў з намі. Ён толькі пасьпяваў ахаць і фатаграфаваць зусім незнаёмую краіну. Яму ўсё падабалася, і ўсе паралелі з Расеяй былі на карысьць Беларусі. Фатаграфуючы архітэктурныя помнікі, ён час ад часу камусьці гразіў: «Я ім пакажу балоты! Я ім пакажу глухамань».

Запомніліся назвы заходнебеларускіх вёсак. Чаго вартыя толькі тапонімы па дарозе ад Глыбокага да Нарачанскага краю: Сарокі, Ваўкі, Дразды, Лісіцы, Сокалы, Вораны, Мышкі, Казлы, Вераб’і — заасад дый годзе, а побач — Плаксы і Маўчанкі. Зрэшты, звыклыя нам магілёўскія Засьценкі, Забродзьдзе, Шылаў Вугал, Зябень, якую тутэйшыя вымаўляюць бязь першай літары, таксама радуюць слых прыежджых.

Панаехала тут магілёўскіх

Не абышлося і без прыгодаў. Возера Вялікія Швакшты (на мяжы Мядзельскага й Пастаўскага раёнаў) сустрэла цёплым надвор’ем, чыстым паветрам і аб’явай, што бераг вадаёму — цяпер… гатэль. Забіты пад завязку намётамі і стомленымі гараджанамі прыгожы сасновы бор нагадаў, што была субота. Гаспадароў «гатэлю» не было відаць, таму мы знайшлі незанятае месца на ўскрайку лесу. Жвавую вясёлую выгрузку прыпыніў брэх бультэр’ера, кабеты і маладзіцы. Атака была раптоўнай і агрэсіўнай. «Мы заплацілі за месца і вас ня пусьцім, давайце ня будзем псаваць настрою сабе і вам», — патрабавала і угаворвала падазрона чырванашчокая кабета. «Я цяжарная на пятым месяцы! Згублю дзіця, але вас не пушчу!» — паўтарала маладзіца. Сабака проста лётаў паміж намі, цэлячы, каго б пакусаць.

Ні беларуская мова кіраўніка, ні абяцаньне адысьці далей у лес, ні паказ дакумэнтаў выніку ня мелі. Жанчыны чамусьці рашылі, што 50 мэтраў вакол іх палаткі — іх прыватная ўласнасьць, і стаялі мёртва. Больш за тое, даведаўшыся, што мы з Магілёва, кабета зусім азьвярэла: «А-а, раз вы з Магілёва, дык думаеце, што вам усё можна?!» Маладзіца ж схапіла шампур і кінулася на нашага кіраўніка.

Ці то ў нас у магілёўскіх сапраўды скура дубовая, ці то шампур быў тонкі, але ён сагнуўся аб нагу, не пакінуўшы нават драпіны. Завяршылася ўсё нечакана хутка і проста. Выратаваў сытуацыю наш вадзіцель, які дачакаўся адыходу большасьці студэнтаў і, як добры псыхоляг, у простых, даступных расейскамоўнаму вуху выразах з выкарыстаньнем яркіх народных фальклёрных вобразаў растлумачыў кабеце яе месца ў гэтым зьменлівым сьвеце. Першым мову міжнацыянальных зносін зразумеў бультэр’ер.

«Лінія Сталіна»

Ужо на ўезьдзе, пераапрануты ў вайсковую форму 1930-х, хлопец запатрабаваў з нас 5 тысяч за паркоўку, а мужык з бэджыкам «Кіраўнік гісторыка-культурнага комплексу» — па 5 тысяч з носа за экскурсію. «А без экскурсіі?» — з надзеяй запыталіся мы. «Без экскурсіі па 2 тысячы… за адзін аб’ект». Выявілася, што аб’ектаў чатыры, і кошт наведваньня адпаведна 8 тысяч з аднаго чалавека. Наш шэф паскроб патыліцу: «Ладна, дзе ў вас каса?» «Няма яшчэ, усё ў стадыі станаўленьня», — весела адказаў гаспадар «Лініі Сталіна».

Выявілася, што няма ні чэкаў, ні квітанцый, ні зьніжак для студэнтаў, што ўсе зборы грошай — гэта дабрачыннасьць. Але й апячатанай для такіх выпадкаў скрыні няма таксама.

Сама лінія здалёк выглядае нішто сабе — новенькая лялечка для кіраўніцтва. Школьнікам сапраўды будзе цікава палазіць па вайсковай тэхніцы. Вось толькі адчуваньня сапраўднасьці не хапае. Усё нейкае новае, пафарбаванае, вылізанае прыкамандзіраванымі вайскоўцамі, якіх і цяпер там багата. Нават узьнікае сумненьне, дзе дот, а дзе яго копія, тут быў акоп ці яго ўчора выкапалі?..

Галоўнае ж расчараваньне — спагнаньне грошай. Вайсковая тэхніка і рабсіла, унікальны ўчастак зямлі, упэўнены, аб’яднаньню афганцаў дасталіся бясплатна. За што ж мы сёньня павінны пераплачваць, ды яшчэ міма касы? Пакрыўджанае наша кіраўніцтва па дарозе дадому складала ліст аб парадках на комплексе ці то ў Адміністрацыю прэзыдэнта, ці то ў Дзяржкантроль. Можа, усё ж паслалі і штосьці раптам зьмянілася да лепшага?

Падвойныя пачуцьці

Проста ў аўтобусе падвялі вынікі практыкі. Калі верыць выступоўцам, то ўсе былі ў захапленьні і ад архітэктуры нашай бацькаўшчыны, і ад рамантычных начовак разам з камарамі. Дыпляматычныя просьбы кіраўніка гаварыць аб недахопах, аб самых цяжкіх, а значыць, і самых запамінальных хвілінах, якія бываюць у любым падарожжы, не змаглі прыпыніць каскад камплімэнтаў і ўзаемных падзяк. Магчыма, баяліся будучага заліку.

Я корпаюся ў сваіх адчуваньнях. Хаос пачуцьцяў. Тая ж узьнёсласьць і прыемная стома. Тое ж перакананьне, што лепей раз убачыць, чым сто разоў пачуць. Тая ж радасьць адкрыцьця архітэктурных багацьцяў радзімы. Але ж побач і неспакой. Калі цэрквы і касьцёлы знайшлі сваіх сапраўдных гаспадароў, то муры Быхава, Гальшан і Крэва застаюцца «бясхозам». І яны літаральна заклікаюць аб дапамозе.

Каментары

Немец, прысуджаны да расстрэлу, датычны да дыверсій? Вось што за гісторыя гэта магла быць4

Немец, прысуджаны да расстрэлу, датычны да дыверсій? Вось што за гісторыя гэта магла быць

Усе навіны →
Усе навіны

Полк Каліноўскага афіцыйна пацвердзіў замену свайго камандзіра і заявіў пра рэфармаванне17

Польшча распачала паляванне на кампаніі, якія абыходзяць санкцыі супраць Беларусі і Расіі1

Лукашэнка загадаў адпраўляць на ліквідацыю наступстваў урагану палітзняволеных17

«Па выхадных нават чэргі». У Мінску адкрылася «касмічная» зона адпачынку з бясплатным вяровачным гарадком

У Львове стралялі ў палітыка Ірыну Фарыён. Яна ў крытычным стане18

МЗС Германіі пацвердзіў інфармацыю пра смяротны прысуд свайму грамадзяніну ў Беларусі5

Кіраўнік «Белсата» адказаў на абвінавачанні ў фінансавых злоўжываннях на канале

Заснавальнік Яндэкса даў першае інтэрв’ю пасля ўцёкаў з Расіі. Прызнаў свае памылкі10

У Ваўкавыску затрымалі маці і цётку анархіста Францкевіча. Яны прывезлі палітвязню перадачу4

больш чытаных навін
больш лайканых навін

Немец, прысуджаны да расстрэлу, датычны да дыверсій? Вось што за гісторыя гэта магла быць4

Немец, прысуджаны да расстрэлу, датычны да дыверсій? Вось што за гісторыя гэта магла быць

Галоўнае
Усе навіны →