Z Maskvy. Błoh Alesia Čajčyca55

U pošukach habrejskaj spadčyny Biełarusi

Film «V poiskach idiša» Alaksandra Haradnickaha, Juryja Chaščavackaha, Siamiona Frydlanda i Natalli Kaśpiarovič paetyčna raspaviadaje pra stračanuju habrejskuju Biełaruś

Viadomy rasijski bard Alaksandr Haradnicki, akademik z habrejskimi karaniami ŭ Mahilovie, zaprašaje ŭ padarožža pa pakinutym habrejami biełaruskim domie. U padarožžy my sustreniemsia z apošnim habrejem lehiendarnaha štetla Vałožyna i čatyrma apošnimi habrejami Śmiłavičaŭ, radzimy Chaima Sucina.

Biełaruska-rasijskidakumientalna-mastacki film «V poiskach idiša» («U pošukach idyša»), u 2009 hodzie atrymaŭ uznaharodu Ńju-jorckaha mižnarodnaha niezaležnaha kinafiestyvala. U filmie hučyć šmat vydatnych vieršaŭ Haradnickaha, šmat vydatnaj muzyki, pakazanyja redkija kadry kinachroniki.

Na majo vucha dyk

idyš (nasamreč nijaki nie «idyš», a «jidyš», dakładniej jiddisch, dakładniej jüdisch) — heta pa vialikim rachunku dyjalekt niamieckaj movy, raspuščany staražytnahabrejskimi i biełaruskimi słoŭcami i zapisany habrejskimi litarami:
«lo'mir sech iberbeitn, sei že nicht kein Narr»

Pamiataju, majo pieršaje spatkańnie z jidyšam było kamičnym: u niejkaj elektronnaj encykłapiedyi byli piśmovyja i vusnyja abraščyki roznych movaŭ; i jakim ža było zamiłavańnie, kali nacisnuŭšy knopku «prasłuchać» nad niezrazumiełym hijerahlifičnym nadpisam, ja pačuŭ na amal čyściutkaj niamieckaj movie: «Was machst du?». Heta było «jak tvaje spravy?» na jidyš.

Los jidyša — jak los biełaruskaj movy
, jakaja adnojčy kamuści padałasia nieprestyžnaj. Jak biełarusy niščyli svaju movu na karyść rasiejščyny, tak i izrailskija habrei vyraklisia svajho jidyša na karyść adrodžanaha iŭryta. Izrail uvohule padčas pary subjektyŭna zdajecca dziaržavaj habrejaŭ, jakija, tak by mović, stamilisia być habrejami i zachacieli dzieści być bolšaściu i karennym nasielnictvam. Mnohija praktyčnyja habrei-emihranty z SSSR u Vienie, dzie byŭ pierasadačny punkt na šlachu ŭ Izrail z-za adsutnaści pramych rejsaŭ tudy z Savieckaha źviaza, mianiali kvitki na ZŠA. Ale i na Blizkim uschodzie dziaržava Izrail apynułasia ŭ statusie habrejskaha hieta, atočanaha ahresiŭnymi vorahami.

Tak ci inačaj, pavodle Vikipiedyi, i zaraz u śviecie bolš za paŭtara miljony nośbitaŭ jidyša. U štacie Ńju-Jork u ZŠA nośbitaŭ jidyša bolš za sto tysiačaŭ, u internecie jość fotazdymki ledź nie vuličnych šyldaŭ na hetaj movie. I tolki ŭ Biełarusi, jakaja niekalki stahodździaŭ była radzimaj vielmi značnaj častki prodkaŭ hetych ludziej, nośbitaŭ zastalisia adzinki, jak i ŭ kaliści chrestamatyjna habrejskaj Adesie. Na jidyš u Biełarusi ciapier, mabyć, lepš za habrejaŭ razmaŭlajuć biełarusy — viasiołyja mastaki-restaŭratary, pakazanyja ŭ filmie.

Paśla Chałakostu, savietyzacyi i adjezda dziasiatkaŭ tysiač ludziej u ZŠA i Izrail ceły kałasalny płast habrejskaj kultury Biełarusi nazaŭsiody adyjšoŭ u niabyt. My ŭsie źbiadnieli.
Chacia zatoje ciapier jość z kim macavać suviazi ŭ Izraile i ZŠA, jość z kim stvarać instytuty pa vyvučeńni habrejskaj spadčyny ŭ Biełarusi, jość i zaŭždy budzie kaho zaprašać pryjechać turystyčna. Navat va ŭmovach izalacyi i absalutnaj zabytaści Biełarusi suśvietnaj hramadskaściu, uń, navat dyrektar Microsoft Styŭ Bałmer ź siastroju dva z pałovaj hady tamu naviedali Pinsk, adkul pachodziać ichnyja prodki. Izrail dla Biełarusi — heta kraina mietafaryčna badaj što nie mienš blizkaja za Polšču ci Litoŭskuju respubliku. Z punktu hledžańnia historyi habrejstva apošnich niekalkich stahodździaŭ spačatku była Biełaruś — Mir i Vałožyn, Bieraście i Vilnia — i tolki potym byŭ Izrail.

Abaviazkova prahladzicie hety film.

Častka 1

Častka 2

I ŭ jakaści bonusa dla stvareńnia štetleŭskaj atmaśfiery — vydatny videaklip z cudoŭnaj muzykaj i fotazdymkami darevalucyjnaj Biarozy-Kartuzskaj:

Kamientary5

Što viadoma pra hramadzianina Hiermanii Ryka Kryhiera, jakomu ŭ Biełarusi prysudzili rasstreł24

Što viadoma pra hramadzianina Hiermanii Ryka Kryhiera, jakomu ŭ Biełarusi prysudzili rasstreł

Usie naviny →
Usie naviny

Vatykan pryznačyŭ lidskaha ksiandza Andreja Znoska biskupam. Roŭna hod tamu jaho zatrymlivali siłaviki

Stała viadoma, u čym padazrajuć Ramašeŭskuju, Dzikavickaha i inšych top-mieniedžaraŭ «Biełsata»19

U Italii žurnalistku aštrafavali za žarty pra rost premjer-ministra Miełoni — heta paličyli bodyšejminham1

Jak biełarusam jeździć praź miažu na aŭto, zarehistravanych u ES, kali biełaruskija numary akažucca pad poŭnaj zabaronaj4

«Nie chočuć razumieć, što heta vajna!» Łukašenka vykazaŭ pretenzii paciarpiełym ad bury25

Cichanoŭskaja sustrełasia z prezidentam Sierbii Vučyčam3

Čarha lehkavych aŭto na ŭjezd u Polšču ź Biełarusi pavialičyłasia ŭ čatyry razy5

Juryj Čyž pajšoŭ u rasijski sud, kab pazmahacca za svoj małakazavod u Hielendžyku

Jak transhiendar abvaliŭ prodažy samaha papularnaha amierykanskaha piva16

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Što viadoma pra hramadzianina Hiermanii Ryka Kryhiera, jakomu ŭ Biełarusi prysudzili rasstreł24

Što viadoma pra hramadzianina Hiermanii Ryka Kryhiera, jakomu ŭ Biełarusi prysudzili rasstreł

Hałoŭnaje
Usie naviny →