Litaratura33

Pra što prasiŭ Džordž Buš i jak chavali Bykava. Uspaminy dyrektara biełaruskaj słužby «Radyjo Svaboda»

«Tryccać hod na Svabodzie aŭtar adčuvaje jak adzin dzień, tamu chranałohija knihi nie kalandarnaja, a tancavalnaja: krok napierad —dva nazad, naprava — naleva, ucioki…»

Tak aŭtar apisvaje chadu svajho apoviedu.

Kniha «Tam, dzie niama ciemnaty: Radyjo Svaboda». Fota: «Naša Niva»

Alaksandr Łukašuk uznačalvaŭ biełaruskuju słužbu «Radyjo Svaboda» z 1998 pa 2023 hady. U svajoj novaj knizie «Tam, dzie niama ciemnaty: Radyjo Svaboda» jon zhadvaje sustrečy ź viadomymi palitykami i piśmieńnikami, dzielicca mudraściami, jakija vynies z dośviedu pracy ŭ miedyja, i krychu raskryvaje ŭnutranuju kuchniu redakcyi.

Admietnaść našaha času — mnohija imiony ŭdzielnikaŭ padziej nie nazyvajucca z metaŭ biaśpieki.

«Naša Niva» pračytała hetyja ŭspaminy i pryvodzić niekatoryja cikavyja momanty.

Urok finansaŭ i pośpiechi ŭ 2020-m

Łukašuk šmat piša pra biurakratyju, ź jakoj davodziłasia sutykacca ŭ amierykanskich strukturach. Jon apisvaje cikavy ŭrok finansavaha mieniedžmientu, jaki atrymaŭ paśla pieršaha hoda dyrektarstva.

«My abmiarkoŭvali vyniki z hałoŭnym redaktaram Džefam Trymbłam, jaki pryznačyŭ mianie na pasadu, i ja pachvaliŭsia, što my skončyli hod z ekanomijaj, tysiač tryccać ci što dalaraŭ. Zamiest pachvały Trymbł pahladzieŭ na mianie ź nieprychavanaj prykraściu i choładna skazaŭ: «Kanhres ZŠA daŭ tabie hrošy nie dla ekanomii, a dla inviestycyi ŭ prahramu, u ludziej, u misiju. Kali ty ich nie vykarystoŭvaješ — ty drenny dyrektar».

(…) Lišnie kazać, što z taho času Biełaruskaja słužba ni razu nie skončyła hod z praficytam biudžetu».

Alaksandr Łukašuk na prezientacyi svajoj novaj knihi. Fota: «Radyjo Svaboda»

Łukašuk raskazvaje, što biełaruskaja słužba abhaniała pa pakazčykach inšyja zamiežnyja słužby «Radyjo Svaboda» časam u 10 razoŭ.

Voś jak, naprykład, vyhladali ličby naviedvalnaści ŭ červieni 2020 hoda, kali miedyja jašče nie było zabłakavana i mahło rabić strymy ź biełaruskich vulic:

  • 1,5 miljona ŭnikalnych karystalnikaŭ na sajcie
  • 96 miljonaŭ prahladaŭ na jutubie, na piku strym ź pikietu mieŭ 800 tysiač prahladaŭ.

Praca na afhanskim radyjo i achoŭniki 

Bolš za hod Alaksandr Łukašuk pracavaŭ dyrektaram afhanskaj słužby «Radyjo Svabody» (kastryčnik 2004 — pačatak 2006). Tak zdaryłasia, što tudy nie mahli adšukać pastajannaha dyrektara, tamu patrabavaŭsia chtości na časovuju zamienu. 

Praŭda, na paŭdarozie žurnalista chacieli viarnuć. Pahoršyłasia situacyja, taliby ŭziali ŭ zakładniki žurnalista infarmahienctva «Rojtarz». Ale na pierasadcy ŭ Dubai Łukašuka nie znajšli, a ŭ kabulskim aeraporcie razvaročvać było ŭžo pozna.

U Kabule da Łukašuka prystavili dvuch aŭtamatčykaŭ dla achovy. A jamu paśla abaviazkovych sustreč z čynoŭnikami i dypłamatami chaciełasia trapić na niejki repartaž. Dazvolili pajści na bazar rabić apytańnie. Ale i aŭtamatčyki chadzili śledam. Paśla patłumačyli: niamieckaha žurnalista z «Rojtarz» vykrali jakraz na rynku.

Radyjo viaščała na dźviuch movach — puštu i dary. Łukašuk zhadvaje, jak jamu daviałosia vyrašać moŭnuju sprečku ŭ kalektyvie.

«Choć ja nie viedaŭ nivodnaj z movaŭ, ale prablema była nastolki znajomaja, što raźviazać jaje nie składała nijakaj ciažkaści. Bo raźviazvać treba było nie moŭnaje pytańnie, a pytańnie mieniedžmientu, patrabavałasia jasnaja ijerarchija pryniaćcia rašeńniaŭ. Ja paprasiŭ adnaho sa starejšych kalehaŭ, aŭtarytetnaha historyka, stać moŭnym dyrektaram słužby — i tak my znajšli ahulnuju afhanskuju movu, jakoj, jak viadoma, niama».

Zhadvajecca taksama kazus, jaki adbyŭsia z prahnozam nadvorja na radyjo. Prahnoz tolki pačali rabić, supracoŭnikam padkazali sajty, dzie hladzieć infarmacyju. Paśla akazałasia, što ŭ efiry dva tydni hučaŭ adzin i toj prahnoz: žurnalisty, začytaŭšy, prosta pieradavali jaho nastupnaj źmienie.

«Alaksandr-džan, — supakoŭvaŭ Łukašuka maderatar, — u Afhanistanie nadvorje nie mianiajeca paŭhoda. Hety prahnoz u nas da leta».

Jak chavali Bykava

Alaksandr Łukašuk byŭ znajomy ź piśmieńnikam Vasilom Bykavym. Kali jon u 2003 hodzie lacieŭ na jaho pachavańnie ŭ Minsk, to ŭziaŭ z saboj bieł-čyrvona-bieły značok, jaki pryšpiliŭ da smokinha, u jakim chavali Bykava.

Siarhiej Navumčyk, Vasil Bykaŭ i Alaksandr Łukašuk u pieršyja dni paśla pierajezdu piśmieńnika ŭ Prahu. Śniežań 2002. Fota: «Radyjo Svaboda»

«Dziaržaŭnuju kamisiju pachavańnia ŭznačaliŭ ministr kultury, vialisia niaspynnyja pieramovy, tuzali Irynu Michajłaŭnu (žonku Bykava — NN), spračalisia, kamu dać słova, kamu nie, ci možna nieści trunu pa vulicy, ci dazvolenaja nacyjanalnaja simvolika, uspychvali i haśli čutki, panavaŭ zvyčajny ŭ takich spravach tuman. Jaki raśsiejaŭsia, kali starejšy syn Vasil pakryŭ trunu bieł-čyrvona-biełym ściaham i dziaržaŭnaja kamisija ŭciakła jak čort ad ładanu».

Niavykrutka z KDB

Žurnalistam u pracy davodzicca sutykacca sa składanymi dylemami. Adnu z takich apisvaje Alaksandr Łukašuk. Było heta ŭ 2012 hodzie. Ad słuchača pryjšoŭ list: na Minskim mietrapalitenie zdaryŭsia akt sabatažu. Niechta pasiek kabieli vysokaha napružańnia, ruch ciahnikoŭ prypynili. Žurnalisty paćvierdzili hetu infarmacyju i pastavili navinu.

U druhoj pałovie dnia ŭ «Svabodu» pazvanili z KDB i vyklikali zahadčyka biuro. Pastavili ŭmovu: ci nazyvajecie krynicu infarmacyi pra mietro, ci ŭ biuro pryjduć ź pieratrusam. Času na rozdum dali da 9-j ranicy. Jurysty z Vašynhtona raili nazvać čałavieka, kab zachavać biuro.

Łukašuk vyrašyŭ sam znajści taho inžyniera, jaki dasłaŭ infarmacyju — raptam jon pahodzicca nazvacca? Tady nie daviadziecca rašać dylemu. Jon viedaŭ proźvišča, tamu pačaŭ abzvońvać abanientaŭ z takim proźviščam. Praź niekalki zvankoŭ udałosia znajści taho sama čałavieka. Jon pahadziŭsia nazvacca — da 9-j ranicy intervju ź im było na sajcie.

Na prezientacyi knihi Łukašuk raskazvaŭ, što ŭ toj raz usio abyšłosia — nastupstvaŭ dla inžyniera nie było. U naš čas takoje ŭžo składana ŭjavić.

Prezientacyja Aleksijevič i niepryčasanaja krytyka

Dla prezientacyi ŭ Minsku zbornika cytat piśmieńnicy Śviatłany Aleksijevič, jaki vydała «Radyjo Svaboda», doŭha šukali pamiaškańnie. Paŭsiul admaŭlali, ale niečakana dazvolili arandavać Pałac respubliki.

Łukašuk zhadvaje zabaŭny momant. Aleksijevič zabyłasia rasčosku, tamu šukali, u kaho možna ŭziać. U litaraturnaha krytyka, jaki siadzieŭ pieršym z kraju, jaje nie było. «U našym sajuzie krytyka niepryčasanaja, — patłumačyŭ staršynia niezaležnaha Sajuza biełaruskich piśmieńnikaŭ. — A ŭ druhim usie łysyja».

Achvotnych padpisać knižku ŭ Aleksijevič było stolki, što Śviatłana śpisała šeść ručak. Pa aŭtohrafy padychodzili navat achoŭniki sa słužby biaśpieki.

Pra što prasiŭ Buš

Častku knihi Alaksandra Łukašuka składajuć karotkija narysy ź fiłasofskimi ci humarystyčnymi nazirańniami za žyćciom.

Łukašuk razvažaje, što ludzi nie lubiać słova palitkarektnaść, bo ličać, što heta abmiežavańnie svabody słova. «Ja staŭlusia da palitkarektnaści jak da praviłaŭ darožnaha ruchu: jany istotna abmiažoŭvajuć svabodu ruchu i tamu robiać jaho mahčymym. Ale časam treba i pa biezdarožžy».

Zabaŭny momant — razmova z Džordžam Bušam pa telefonie (były amierykanski prezident udzielničaŭ u zapisie prahramy «Hałasy salidarnaści» ŭ padtrymku palitviaźniaŭ paśla vybaraŭ-2010). Kali Buš pazvaniŭ Łukašuku i spytaŭ, jak majecca, toj pryznaŭsia: chvalujusia.

«Nie pierajmajsia, Alaksandr, hałoŭnaje nie nazyvaj mianie Barakam, i ŭsio budzie okiej», — pažartavaŭ Buš.

A adnojčy žurnalist paprasiŭ ekanamista i nobieleŭskaha łaŭreata Miłtana Frydmana, jaki ŭ maładości jeździŭ u Saviecki Sajuz z ekskursijaj, raskazać, što jaho ŭraziła najbolš.

Toj adkazaŭ: «Ciaha da viedaŭ. Zachodžu ŭ hramadskuju prybiralniu, kabinki bieź dźviarej, u kožnaj siadzić čałaviek i čytaje hazietu».

«Nie vier usiamu, što bačyš na svaim šlachu», — dzielicca važnaj vysnovaj dla žurnalistyki Łukašuk.

Urok, karysny nie tolki žurnalistam.

Kamientary3

  • Anatol Starkou
    08.06.2024
    "Tam, dzie niama chłuśni: Radyjo Svaboda". 
    Takaja nazva była b lepiej i praŭdziviej.
  • A. Ł.
    09.06.2024
    Dziakuj NN- u t.ł za mahčymaść tut vypravić niedakładnaść u svajoj knizie. Ściah na trunie Bykava abaraniŭ jaho syn Siarhiej ( nie Vasil), a pakryli bieł-čyrvona-biełym pałotniščam Vasila Ŭładzimieraviča dva našy vydatnyja piśmieńniki, S. I P. Aŭtar.
  • Anatol Starkou
    09.06.2024
    A. Ł., Pišycie isčo. 
    A voś za fotaaparat nie biaryciesia. Pahladzicie na vočy amierykanca - na fota jon źleva. Takoje fota nielha nikomu pakazvać, a nie toje što ŭ knizie źmiaščać. Dyj na siabie pahladzicie na tym fota. 

Pamočnik hiendyrektara mazyrskaha NPZ pamior na pracy. Niadaŭna jaho abvinavačvali ŭ raspaŭsiudzie ekstremizmu3

Pamočnik hiendyrektara mazyrskaha NPZ pamior na pracy. Niadaŭna jaho abvinavačvali ŭ raspaŭsiudzie ekstremizmu

Usie naviny →
Usie naviny

Na BT zapuścili šou «Dobry viečar!» Hościa pieršaha vypusku — zorka rasijskaha šansona Vika Cyhanova20

Stryžak raskazaŭ, jak jaho vierbavali śpiecsłužby25

Izrail nanios udary pa Jemienie «paśla dzieviaci miesiacaŭ bieśpierapynnych napadaŭ»8

Zorka tyktoku Liza Vietrava zakryvaje svoj papularny błoh pra biełaruskuju movu18

«Budzie adbyvacca vymušany, ale ŭsio bolšy pavarot u bok Rasii». Sacyjołah pra ŭpłyŭ novych sankcyj na nastroi biełarusaŭ63

Redaktar hłybockaj rajonki napisaŭ pra śmiećcie ŭ horadzie, a paśla zrazumieŭ, što padyhryvaje «voraham»14

«Jany kruhłasutačna stajać?» Na Niamizie ludzi vystrailisia ŭ ahramieznuju čarhu — voś navošta VIDEA20

Kijeŭ atakavaŭ niejki tajamničy dron-kamikadze. Što za jon?1

Byłaja biełaruskaja spartsmienka ŭžo druhi raz za žyćcio pamianiała spartyŭnaje hramadzianstva9

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Pamočnik hiendyrektara mazyrskaha NPZ pamior na pracy. Niadaŭna jaho abvinavačvali ŭ raspaŭsiudzie ekstremizmu3

Pamočnik hiendyrektara mazyrskaha NPZ pamior na pracy. Niadaŭna jaho abvinavačvali ŭ raspaŭsiudzie ekstremizmu

Hałoŭnaje
Usie naviny →