Historyja1515

Z Franciškanskaj u Kazackuju. Jak u Biełarusi rusifikavali haradskuju tapanimiku paśla paŭstańnia

Čynoŭniki z rasijskaj hłybinki pazbaŭlalisia ad usiaho, što ličyli «katalickim» ci «polskim». Archiŭnaje śviedčańnie z Hrodna. 

Hrodna na fotazdymku 1860-ch hadoŭ. Fota: Wikimedia Commons

Dakumient apublikavaŭ Nacyjanalny histaryčny archiŭ u Hrodnie. 

Heta pieralik nazvaŭ vulic, płoščaŭ, zavułkaŭ i mastoŭ Hrodna, jakim u 1864 hodzie prapanavali źmianić nazvy. Takija radykalnyja źmieny ŭ horadzie zadumali pravieści adrazu paśla zdušeńnia antyrasijskaha paŭstańnia 1863-1864 hadaŭ z metaj rusifikacyi kraju.

24 lutaha 1864 hoda ŭ Hrodzienskim hubiernskim praŭleńni byŭ zasłuchany rapart hrodzienskaha palicmajstra Vasila Źmiejeva pa pytańniach vuličnych nazvaŭ horada. Źmiejeŭ, viadoma, byŭ pryjezdžym, jahony baćka słužyŭ u rasijskim Uhličy. Pierad paŭstańniem, u 1861 hodzie, Źmiejeŭ zabaraniŭ u horadzie vykanańnie patryjatyčnych himnaŭ i praviadzieńnia manifiestacyj, na zastavach pastaviŭ vajskovyja karavuły, a paśla ŭvohule abviaściŭ u Hrodnie i hubierni vajennyja stanovišča. Miascovyja nazvy jamu byli čužymi, a časam, moža, i prosta niezrazumiełymi.

Pieralik hrodzienskich vulic da pierajmienavańnia, składzieny rasijskim palicmajstram. Fota: Nacyjanalny histaryčny archiŭ u Hrodnie

Palicmajstar vyśvietliŭ, što niekatoryja vulicy ŭ Hrodnie zusim nie majuć nazvy, a inšyja nazvy «nie adpaviadajuć miascovaściam», tamu jon skłaŭ śpis z novymi nazvami, jaki i padaŭ na razhlad hubiernskaha praŭleńnia.

Hubiernskaje praŭleńnie całkam zadavolili prapanovy palicmajstra, jano adrazu zahadała nakiravać ich u hrodzienski mahistrat. Apošni abaviazali nieadkładna zaniacca padrychtoŭkaj blašanych tablic novych nazvaŭ vulic, pamalavanych alejnaj farbaj u błakitny koler ź biełymi nadpisami, jakija paśla musili za ŭłasny košt paviesić ułaśniki damoŭ na rahach vulic. Hrošaj nie škadavali: na hetuju spravu było vydatkavana 3 253 rubli 90 kapiejek. Taksama rasijskija ŭłady ŭviali cotnuju i niacotnuju numaracyja damoŭ.

Źmieny achapili ŭvieś horad. Śpis vulic, płoščaŭ, zavułkaŭ i mastoŭ składajecca z 65 pazicyj, ź ich 45 atrymali novyja nazvy. 

Najbolš paciarpieli nazvy źviazanyja z klaštarami katalickich ordenaŭ, jakija byli skasavanyja rasijskimi ŭładami jašče paśla paŭstańnia 1830-1831 hadoŭ. 

Pieralik hrodzienskich vulic da pierajmienavańnia, składzieny rasijskim palicmajstram. Fota: Nacyjanalny histaryčny archiŭ u Hrodnie

Tak histaryčna Daminikanskaja vulica stała Sabornaj, Vialiki Daminikanski zavułak, jaki prachodziŭ kala himnazii — Zvonavym, Mały Daminikanski zavułak — Chlebnym, Biernardzinskaja vulica — Miaščanskaj, Bryhidskaja — Kupieckaj, Bryhidski zavułak kala majsterni — Majstroŭskaj vulicaj, kala paštovaj stancyi — Paštovaj, Banifraterskaja vulica — Tatarskaj, Biernardzinski zavułak — Malarnym, Franciškanskaja juryzdyka — Kazackaj, a Bryhickim most — Čyhunnym.

Pazbavilisia i ad nazvaŭ, jakija byli źviazanyja z histaryčnym raźvićciom horada. Padzamačny zavułak staŭ Špitalnym, Padmohiłkavy — Kamiennym, Mohiłkavaja vulica — Kryvoj (pry hetym Kładbiščanskuju zachavali), Haradnickaja — Pałacavaj, Raskoša — Sadovaj, Baśniackaja — Balničnaj, Złatarskaja — Pałatnaj, Złatarski zavułak — Sumiežnym, Padvalnaja (jakaja prachodziła pad haradskim vałam) — Kavalskaj, a Juryzdyka — Chlebnaj prystańniu. 

Pieralik hrodzienskich vulic da pierajmienavańnia, składzieny rasijskim palicmajstram. Fota: Nacyjanalny histaryčny archiŭ u Hrodnie

Byli i dziŭnyja pierajmienavańni, jaki ciažka vytłumačyć łahična, naprykład, Łazavicki zavułak raptoŭna staŭ Harochavym, Padsadnaja — Aharodnaj. Častku nazvaŭ pakinuli, ale ŭ ich vypravili polskaje hučańnie: Padhurnaja stała Padhornaj, Polnaja — Palavoj, Kałužanskaja — Kałažanskaj.

Hetyja źmieny pazbavili haradskuju tapanimiku Hrodna jaje indyvidualnaści i niepaŭtornaści. U ruskamoŭnym dyskursie nazvy vulic zachoŭvalisia da zaniaćcia horada niamieckimi vojskami ŭ 1915 hodzie.

Novyja nazvy, pryŭniesienyja ŭ haradskuju tapanimiku ŭ časy mižvajennaj Polščy, byli paśla dałučeńnia Zachodniaj Biełarusi da BSSR zamienieny na jašče bolš biezabličnyja, čym u 1864 hodzie, ideałahična abhruntavanyja savieckija nazvy.

Apošnija zachoŭvajucca dahetul. Siońniašnija haradskija ŭłady znachodziać srodki na pierajmienavańnie vulic u honar Fiłareta, ale na viartańnie starych nazvaŭ vulicam u histaryčnym centry — nie chapaje ni hrošaj, ni palityčnaj voli.

Kamientary15

  • Gorliwy Litwin
    26.05.2024
    nu dyk a jakaja sistema tapanimiki ŭjaŭlajecca aŭtaru pravilnaj-mahčymaj-aptymalnaj? i tady i siońnia išoŭ praces rusifikacyi, ŭnifikacyi z ahulnaimpierskaj sistemaj sensaŭ, paralelna z uklučeńniem častki  nasielnictva ŭ ahulnaimpierskuju elitu. i padklučeńniem usiaho nasielnictva, u toj ci inšaj stupieni, da dzialby sibirskaj renty Bačym vysokuju stupień paśladoŭnaści ŭ hetym pracesie pry carach, pry balšavikach i ŭ łukašenkaŭska-pucinskija časy. Ale ci hatovy aŭtar i ŭsie śviadomyja spadary viarnucca da časoŭ "polska-katalickaha zasilla"? vy nastolki paśladoŭnyja ŭ svaich katalicka-cyvilizacyjnych pamknieńniach? ci vy sami nie viedajecie čaho chočacie? moža vam chočacca kab vulicy nazyvalisia Kupalska-Rosnaja dy Viosna-hukalnaja? ja baču ŭ takich artykułach blef. Raźlik na toje što čytač u pieršaj emacyjnaj chvali padzielić abureńnie impierskaściu. Ale da taho rašučaha razryvu z Ruskaściu, da jakoha imknulisia paŭstancy 1863 h., śviadomyja spadary nie hatovyja. Što tam daloka chadzić, kali tak šmat śviadomych i nievierahodnych "akarmlalisia" ŭ Lemiašonka! nu dyk i nie licie krakadziłavych śloz pa stračanaj katalickaj tapanimicy i, šyrej kažučy, pa katalickaj cyilizacyi.
  • Hukaju mazhi
    26.05.2024
    Gorliwy Litwin, jakaja katalickaja cyvilizacyja? Ty b choć tojnbi sa špienhleram pačytaŭ. Tvaja polska-litoŭskija elita pry dvary impieratara rasijskaha na bałach skakała, što ty mieleš?
  • Gorliwy Litwin
    26.05.2024
    Hukaju mazhi,tady fuli vy pa Franciškanskaj vulicy falšyva škadujecie? ja ž pra heta i kažu.

    a chto ŭ paŭstańni 1863 udzielničaŭ, aproč šlachty? heta adzinyja nośbity kodaŭ svabody i adkaznaści. Pryhonnyja sialanie za 120+ hadoŭ hetak zvanaha "Adradžeńnia"  takich kodaŭ nie vyjavili.

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»3

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»

Usie naviny →
Usie naviny

Hety karlikavy kot z saramlivym vyhladam staŭ novaj zorkaj sacsietak5

U hateli Banhkoka znojdzieny miortvymi šeść hramadzian Vjetnama1

Nazvany śviežy miedyjanny zarobak. I jon namnoha mienšy za siaredni

Vyśvietliłasia, što pad Maskvoj patanuŭ kiraŭnik delehacyi vajskoŭcaŭ KNDR

Rabočamu z Baranavičaŭ dali hod za łajki pad karykaturami na Łukašenku. Ciapier pahražaje jašče da 12 hadoŭ3

Zamach na Donalda Trampa płanavaŭ Iran — CNN12

Minenierha paviedamiła pra adnaŭleńnie elektrazabieśpiačeńnia Mazyra1

Mazyrskaja viertykalščyca dałažyła pra adnaŭleńnie vodazabieśpiačeńnia. U kamientarach joj piarečać

Ad siońnia Litva maje namier uvieści abmiežavańni na ŭjezd aŭto ź biełaruskimi numarami31

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»3

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»

Hałoŭnaje
Usie naviny →