Litaratura

«Tak ciapier užo nie pišuć». «Śviet poźniaj Antyčnaści» Pitera Braŭna

U optycy Braŭna pieryjad raspadu Rymskaj Impieryi — heta nie pieryjad dehradacyi sistemy kiravańnia, a čas paŭstavańnia novaj duchoŭnaści, piša ŭ siabie ŭ fejsbuku pra hetuju vydatnuju histaryčnuju knihu kandydat sacyjałahičnych navuk Alaksiej Łastoŭski.

Peter Brown. The World of Late Antiquity — Folio Society, 2014

Pitier Braun. Mir pozdniej Antičnosti. 150—-750 hh. n. e. Novoje litieraturnoje obozrienije, 2024.

Kniha Mery Biord SPQR skančałasia jakraz na akcie nadańnia rymskaha hramadzianstva impierataram Karakałaj usim žycharam Rymskaj Impieryi ŭ 212 hodzie, i całkam łahičnym vyhladała praciahnuć čytańnie novaapublikavanym pierakładam užo kłasičnaj pracy (pieršaja publikacyja — ažno 1971 hoda!!) Pitera Braŭna.

Ale pry addalenaści ŭ časie stvareńnia prac i vybary chranałahična adroznych pieryjadaŭ isnavańnia Rymskaj dziaržavy jość i adno sutnasnaje padabienstva miž aŭtarami: jany aboje imknucca paźbiehnuć fatalistyčnaha naratyvu pra padzieńnie Rymskaj Impieryi. Tolki Biord zasiarodžvajecca na farmavańni rymskich palityčnych instytutaŭ, a Braŭn abapirajecca na niejtralny termin «poźniaja antyčnaść» i spyniajecca na vyrastańni ŭ hety čas novych instytutaŭ, na revalucyjnych źmienach hetaha času. Tamu jadnaje hetyja dźvie knihi svojeasablivy histaryčny aptymizm pry razhladzie staražytnarymskaj historyi.

Ale na hetym padabienstvy, mabyć, i skončvajucca. Dla Braŭna charakterny ŭsio ž styl abahulnieńniaŭ, jaki hruntujecca na erudycyi, Biord vielmi aściarožnaja i ŭ hetym płanie bolš blizkaja da sučasnych standartaŭ navukovaści ŭ svaim piśmie. Braŭn napisaŭ nievialikuju pa abjomie knihu (rasiejski pierakład — 256 staronak), ale vielmi nasyčanuju pa svaich praniźlivych vysnovach, niečakanych abahulnieńniach i navat paradaksalnych śćvierdžańniach. Biezumoŭna, adbyvajecca heta za košt dokaznaj bazy i arhumientavanaści, niekatoryja śćvierdžańni jak byccam padvisajuć u pavietry, naprykład, vielmi cikavaja razmova pra evalucyju elit u Rymskaj impieryi i prychod da ŭłady vajskovaj elity, i Braŭn źviazvaje chutkaść raspaŭsiudu chryścijanstva z hetaj źmienaj: «Lohkaść, ź jakoj chryścijanstva ŭstanaviła kontrol nad vyšejšymi kłasami Rymskaj impieryi ŭ IV stahodździ, była nastupstvam pieravarotu, jaki źmiaściŭ impieratarski dvor u centr hramadstva «novych ludziej». I mianie hety tezis začapiŭ, a voś razhortvańnia niama, Braŭn idzie dalej.

Ahułam, i heta taksama mianie pryvabiła, aŭtar dosyć časta apieruje katehoryjami histaryčnaj sacyjałohii, jaho nie asabliva cikavić pierakaz učynkaŭ impierataraŭ i pieralik vajskovych sutyčak, jaho cikavić sacyjalnaja dyfierencyjacyja, vyłučeńnie elitaŭ, uzajemadziejańniami pamiž roznymi słajami hramadstva. Tak, pry apisańni adnaŭleńnia rymskaha hramadstva ŭ IV stahodździ jon źviartaje ŭvahu nie tolki, što heta była restaŭracyja dolce vita bujnych ziemleŭłaśnikaŭ, ale i narastańnie prorvy miž bahatymi i biednymi, a razam z tym — rost sacyjalnaj mabilnaści.

I asabliva aŭtara cikavić, jak źmianialisia ŭjaŭleńni, na čym budavałasia łajalnaść impierataru, jak adčuvali žychary svaju prynaležnaść da impieryi. Pry hetym Braŭn lohka piša ŭ stylistycy «jak jano było», takim raskošnym stylem prafiesara staroj škoły, jaki dziakujučy svajoj erudycyi pranikaje ŭ rozumy ludziej raniejšych časoŭ.

Asabliva šmat uvahi (praktyčna bolšuju častku hetaj nie takoj vialikaj knihi) jon nadaje vybuchu relihijna-fiłasofskich pošukaŭ, źviazanych i z pašyreńniem nieapłatanizmu, i z pašyreńniem chryścijanstva. Mabyć, tamu heta kniha i vyjšła ŭ sieryi Studia religiosa, hetuju napružanaść u razvahach pra dačynieńni z sakralnym Braŭn ličyć «duchoŭnaj revalucyjaj», najvyšejšym dasiahnieńniem poźniaj antyčnaści. Braŭn u svajoj optycy źviartajecca da analizu nastrojaŭ, niejkich pačućciaŭ, jakija łunali ŭ pavietry i ŭpłyvali na śviadomaść: ale ŭ mianie zastajecca skiepsis, jak možna vieryfikavać «adčuvańnie nieminučaha «praryvu» boskaj enierhii va ŭnutrany śviet indyviduuma»?

Z druhoha boku, my ciapier žyviom u całkam u inšych katehoryjach, i nam ciažka zrazumieć, čym tak istotnyja pytańni pryrody Boha i čałavieka, jakija raździrali poźnieantyčny śviet.

Braŭn pryvablivaje tym, što jon jak byccam žyvie hetymi dyskusijami (i što istotna, jon začaravany łohikaj myśleńnia ŭsich płyniaŭ, imkniecca być nie suchim i niejtralnym, a natchnionym palotam dumki i prahaj spaznańnia). Možna tolki pazajzdrościć, ź jakim stylistyčnym majsterstvam i niejmaviernaj erudycyjaj aŭtar spałučaje čullivaść da sacyjalnych adroźnieńniaŭ i ŭražlivaść da teałahičnych kanceptaŭ. Sapraŭdy, u takoj optycy poźniaja antyčnaść — heta nie dehradacyja sistemy kiravańnia, a paŭstavańnie novaj duchoŭnaści.

Razumieješ, čamu kniha atrymała status kłasičnaj: jana žyvaja, dyskusijnaja, začaroŭvaje mahijaj novych idej, i heta ŭ nadzvyčaj kancentravanym vyhladzie (264 staronak). Tak ciapier užo nie pišuć.

Kamientary

Nazirajecca maštabny zboj elektroniki pa ŭsim śviecie. Aeraporty admianiajuć paloty5

Nazirajecca maštabny zboj elektroniki pa ŭsim śviecie. Aeraporty admianiajuć paloty

Usie naviny →
Usie naviny

Sinoptyki sprahnazavali, čaho ad nadvorja čakać zaŭtra

«Mianie kupili za $680». Biełarusy raskazali, jak trapili ŭ rabstva ŭ Rasii5

U BDU nazvali śpiecyjalnaści z samym vialikim konkursam — 19 čałaviek na miesca2

Pieciarburhski muziej abvinavacili ŭ prapahandzie nacyzmu za łozunh «Žyvie Biełaruś» na karcinie11

Na Śvisłačy ŭ parku Horkaha repiecirujuć vodnuju fiejeryju — VIDEA dnia3

Sinoptyki prahnazujuć, što navalnicy buduć u Minsku da kanca dnia2

Biełaruskaja prapahanda stvaryła tabłoid «Piatnica». Jaki vychodzić u sieradu9

U Minsku zatapiła i stancyju mietro «Uschod». Adnak zakryvać jaje nie stali VIDEA1

Redaktarku haziety Mazyrskaha NPZ, jakuju zatrymlivali za «ekstremizm», zvolnili i zamianili na prapahandysta z Rahačova

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Nazirajecca maštabny zboj elektroniki pa ŭsim śviecie. Aeraporty admianiajuć paloty5

Nazirajecca maštabny zboj elektroniki pa ŭsim śviecie. Aeraporty admianiajuć paloty

Hałoŭnaje
Usie naviny →