Historyja

Na starych mohiłkach u Hrodnie pavaliŭsia 222-hadovy pomnik. I nie fakt, što buduć padymać

Na hrodzienskich farnych mohiłkach upała adno z najstarejšych nadmahillaŭ, pastaŭlenaje ažno ŭ 1802 hodzie. Pra heta paviedamiŭ padpisčyk telehram-kanała Urban Hrodna. Prytym vyhladaje, što pomnik moža tak i prapaści, bo nijakaj histaryčna-kulturnaj spadčynaj jon nie ličycca, a tamu i abaviazkaŭ jaho padymać nichto nie maje. Urban Hrodna daje karotki ahlad ciapierašnich spraŭ u hetaj halinie i razvažaje, što z hetym usim rabić.

Nadmahilny pomnik bolš čym 200-hadovaj daŭniny, jaki nie vytrymaŭ vyprabavańnia časam. Fota: t.me/urbanhrodna

Hrodzienskija farnyja mohiłki — najstarejšy kamunalny niekropal Biełarusi. Jany byli zasnavanyja ŭ 1792 hodzie, kali dla palapšeńnia sanitarnaj situacyi ŭ bujnych haradach Rečy Paspalitaj vyrašyli stvarać kamunalnyja mohiłki za ich miežami. 

Ale hrodzienskija katalickija mohiłki, jak i pravasłaŭnyja pačatku XIX stahodździa pobač ź imi, nie źjaŭlajucca historyka-kulturnaj kaštoŭnaściu (HKK) i nie achoŭvajucca dziaržavaj.

Kompleksna status HKK u Hrodnie majuć tolki Vajskovyja mohiłki (1888—1973 hady) na Biełuša i Vajskovyja mohiłki (1939—1945 hady) na vulicy Pieramohi, a taksama Tatarskija mohiłki pieryjadu Siaredniaviečča ŭ Karobčycach pad Hrodnam.

Što tyčycca starych katalickich i pravasłaŭnych mohiłak, to na ich uklučanyja ŭ śpis HKK tolki asobnyja nadmahilli:

  • mahiła Kanstancina i Alaksandry Kiemarskich (pačatak XX stahodździa),
  • mahiła Ivana i Lubovi Muraŭjovych (pačatak XX stahodździa),
  • mahiła Maryi Bahdanovič, maci Maksima Bahdanoviča (pačatak XX stahodździa),
  • mahiła Piatra Vołkava (kaniec XIX stahodździa),
  • mahiła Ivana i Kaciaryny Šumavych, Ivana Vierčyka (kaniec XIX — pačatak XX stahodździa),
  • mahiła Alaksandra Šyrmy (pačatak XX stahodździa),
  • mahiła Maryi Žukoŭskaj (pačatak XX stahodździa),
  • mahiła Elizy Ažeški i Stanisłava Nahorskaha (pačatak XX stahodździa),
  • mahiła Tekli Hałembioŭskaj i Ludviki Žyhań (kala 1859 hoda),
  • mahiła Michała i Fielicyi Kandratovičaŭ (1870-ja hady),
  • mahiła hienierał-majora Łanskoha S.M. (1815 hod),
  • try brackija mahiły (1944 hod).

Pomniki sa śpisu musiać achoŭvacca. A voś kali ŭpaŭ pomnik sa staroj mahiły, nie ŭniesienaj u śpis HKK, to nichto ničoha nie robić. Pavalenych nadmahillaŭ šmat.

Nadpis na pomniku 1802 hoda, jaki niadaŭna ŭpaŭ. Fota: t.me/urbanhrodna

Taksama daŭniaja historyja — raskradańnie nadmahillaŭ i aharodžaŭ na zdaču mietału. Ahułam na mohiłkach na vulicy Antonava kala 8000 pachavańniaŭ, prykładna tysiača — asabliva kaštoŭnyja.

Situacyja moža być i inšaj, ale nie mienš škodnaj dla histaryčnaj spadčyny. U 2018 hodzie na minskich Vajskovych mohiłkach, dzie bahata histaryčnych pachavańniaŭ i pachavańniaŭ viadomych asobaŭ, staryja nadmahilli, za jakimi doŭhi čas nie dahladajuć svajaki, stali zamianiać typavymi nadhałoŭnikami. Nie ŭratavaŭ navat status HKK dla ŭsich mohiłak.

Hrodzienskija katalickija farnyja mohiłki zakrytyja. Z 1973 hoda tam nie robiać novych pachavańniaŭ. Vyklučeńni — padchoŭvańni blizkich svajakoŭ da kahości ŭžo pachavanaha tam, kali z času pachavańnia prajšło 20 hadoŭ.

Za paradak na miescach ahulnaha karystańnia na mohiłkach adkazvaje haradskaja Śpiecaŭtahaspadarka (SAH): heta prylehłaja terytoryja, pierymietr, kantejniernyja placoŭki. Pavodle karty sanitarnaj adkaznaści Hrodna za mohiłki nie adkazvaje nichto. Za terytoryjaj vakoł kaplicy na katalickich i carkvy na pravasłaŭnych musiać sačyć adpaviednyja relihijnyja ŭstanovy. 

«[Ciapierašniaja situacyja z hrodzienskimi farnymi mohiłkami] heta jak buldozieram pa ich prajści, ale pavolna», — ličyć stvaralnik sajta z katałoham histaryčnych mohiłak Biełarusi graves.by Andrej Burdziankoŭ.

Kali jon rasčyščaŭ i katałahizavaŭ staryja nadmahilli ŭ Hrodnie ŭ 2018-2019 hadach, dapamahać jamu pryjšoŭ adzin historyk, i ŭsio. 

U Biełarusi mahiły ličacca pryvatnaj ułasnaściu, sačyć za jakoj musiać svajaki pachavanaha. Tym nie mienš, u śpisie HKK Biełarusi jość i kompleksy pachavańniaŭ. Heta: 

  • kamienny mohilnik (XIV—XVII stahodździ) u vioscy Koryca Dziatłaŭskaha rajona, 
  • kamiennyja mohiłki (XVI—XVIII stahodździ) u vioscy Pustabory Zelvienskaha rajona, 
  • staryja mohiłki ŭ Navahrudku (ChICh—XX stahodździ), 
  • katalickija mohiłki ŭ Mahilovie (pačatak ChICh — siaredzina XX stahodździa),
  • Tryšynskija mohiłki XIX stahodździa (u miežach aharodžy) u Breście, 
  • Uschodnija (1970-ja hady) i Vajskovyja (1840—1950 hady) mohiłki ŭ Minsku,
  • partyzanskija, brackija i vajskovyja mohiłki z časoŭ Pieršaj i Druhoj suśvietnych vojnaŭ u roznych rehijonach.

Składanaść z pachavańniami ŭ tym, što naščadki mohuć być i ŭ Sibiry, i za akijanam.

«Kali my ličym heta spadčynaj, to zamacoŭvajem i vałanciorym», — prapanavaŭ bačańnie Andrej Burdziankoŭ. Taksama mahła b być admysłovaja firma, jakaja hetym zajmajecca, abo arhanizacyja pry muziei historyi mienavita dla abnaŭleńnia i restaŭracyi hetych aharodžaŭ i nadmahillaŭ z adpaviednych materyjałaŭ i adpaviednymi sposabami. Ale heta zapatrabuje vialikich finansavych układańniaŭ.

Kamientary

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»3

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»

Usie naviny →
Usie naviny

Hety karlikavy kot z saramlivym vyhladam staŭ novaj zorkaj sacsietak5

U hateli Banhkoka znojdzieny miortvymi šeść hramadzian Vjetnama1

Nazvany śviežy miedyjanny zarobak. I jon namnoha mienšy za siaredni

Vyśvietliłasia, što pad Maskvoj patanuŭ kiraŭnik delehacyi vajskoŭcaŭ KNDR

Rabočamu z Baranavičaŭ dali hod za łajki pad karykaturami na Łukašenku. Ciapier pahražaje jašče da 12 hadoŭ3

Zamach na Donalda Trampa płanavaŭ Iran — CNN12

Minenierha paviedamiła pra adnaŭleńnie elektrazabieśpiačeńnia Mazyra1

Mazyrskaja viertykalščyca dałažyła pra adnaŭleńnie vodazabieśpiačeńnia. U kamientarach joj piarečać

Ad siońnia Litva maje namier uvieści abmiežavańni na ŭjezd aŭto ź biełaruskimi numarami31

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»3

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»

Hałoŭnaje
Usie naviny →