Hramadstva77

Palityčnyja represii ŭ Biełarusi vyjšli na płato, i jano budzie zachoŭvacca — sacyjołah Koršunaŭ

Jak mianiajecca intensiŭnaść palityčnych represij, ci možna jaje vymierać? Što aznačaje toj fakt, što ŭžo praciahły čas kolkaść palitviaźniaŭ u Biełarusi vahajecca kala ličby 1500? Ci mianiałasia represiŭnaja palityka ŭ suviazi z uviadzieńniem novych sankcyj? Na hetyja pytańni Juryja Drakachrusta na «Radyjo Svaboda» adkazaŭ staršy daśledčyk Centra novych idej, sacyjołah, daśledčyk represij u Biełarusi Hienadź Koršunaŭ.

Hienadź Koršunaŭ
Hienadź Koršunaŭ

— Hienadź, vy raz na kvartał robicie spravazdaču pra dynamiku palityčnych represij u Biełarusi. U vašych spravazdačach fihuruje šmat pakaźnikaŭ intensiŭnaści represij (kolkaść palitviaźniaŭ, štrafaŭ, administracyjnych aryštaŭ, ekstremisckich farmavańniaŭ i materyjałaŭ, asobaŭ, datyčnych da teraryzmu, likvidavanych NDA i h. d.) Jakija ź ličbaŭ, na vaš pohlad, samyja važnyja? Nakolki ich dynamika sinchronnaja?

— Uzvažyć značnaść hetych pakaźnikaŭ davoli składana. Składana jašče i tamu, što heta nie prosta suchija ličby — heta losy ludziej. Kali havaryć pra dynamiku, to jana ŭ roznych pakaźnikaŭ roznaja. Danyja za pieršy kvartał 2024 hoda jašče nie apracavanyja. Ale ŭ 2023 hodzie kolkaść administracyjnych spraŭ rasła ad kvartała da kvartała. A kolkaść kryminalnych spraŭ — chutčej źnižałasia. Toje samaje my možam skazać i pra kolkaść palitviaźniaŭ: ciaham minułaha hoda jana pastupova źnižałasia.

A što da kolkaści likvidavanych NDA i kolkaści «ekstremisckich farmavańniaŭ», to jany raśli ŭsio bolšymi tempami.

— Čamu faktyčna z kanca 2022 hoda zastajecca amal niaźmiennaj kolkaść palitviaźniaŭ, pryznanych pravaabarončaj supolnaściu — prykładna 1500? Jasna, što niechta vyzvalajecca, adbyŭšy pakarańnie (kančajucca terminy tych, kaho asudzili na hod-dva), a novych sadžajuć. Ale čamu bałans hetych kolkaściaŭ nie mianiajecca? Heta vypadkova ci heta śviadomaje rašeńnie ŭłady? Vy, analizujučy danyja pa represijach, u vieraśni letaś pisali pra «svojeasablivaje płato». Dyk płato ci nie płato? I kali płato, to pra što heta śviedčyć?

— Pavodle danych pravaabarončaha centra «Viasna», ličbu ŭ 1400 palitviaźniaŭ Biełaruś pierasiahnuła ŭ kastryčniku 2022 hoda. Užo ŭ krasaviku 2023 hoda stała 1500. U traŭni 2023 hoda byŭ dasiahnuty maksimum — 1525 palitviaźniaŭ. Ale z vosieni 2023 hoda ich kolkaść pačała źnižacca. Ličba na siońnia, na 3 krasavika 2024 hoda, — 1393.

U paraŭnańni ź pikam my majem źnižeńnie na 10 pracentaŭ.

U 2021 hodzie kolkaść palitviaźniaŭ rasła vybuchova. Tady byli pryznanyja palitviaźniami 797 čałaviek, u 2022-m — 889, u 2023-m — 640. Za pieršy kvartał biahučaha hoda palitviaźniami byli pryznanyja 99 čałaviek.

Kolkaść palitviaźniaŭ sapraŭdy pačała źnižacca. I heta maje naturalnaje tłumačeńnie ŭ tym, što ŭ ładnaj častki palitźniavolenych terminy byli adnosna nievialikija.

Naprykancy minułaha hoda pravaabaroncy pačali nadavać novy status tym, chto ŭžo vyzvaliŭsia, — «były palitviazień».

U 2023 hodzie źmianiŭsia farmat represij, nabor artykułaŭ, jakija stali čaściej užyvacca siłavikami. Zamiest kryminalnaj čaściej stali pryciahvać da administracyjnaj adkaznaści.

Z adnaho boku, navidavoku płato represij, ź inšaha — ułady pačali mianiać instrumienty represij, akcent zrušyŭsia z kryminalnaha pieraśledu na masavaje zapałochvańnie pratestavaj, prademakratyčnaj častki hramadstva.

— Ci možna skazać, što pieravažnaja častka represij, novych faktaŭ pieraśledu — za ŭdzieł u pratestach 2020 hoda?

— Vialikaja častka spraŭ — i za vykazvańnie svajoj dumki ciapier. Ułady sprabujuć prademanstravać, što ŭsia miedyjaśfiera — i sacyjalnyja sietki, i błohiery — pad pilnym kantrolem.

Tak, šmat spraŭ za ŭdzieł u pratestach 2020 hoda. Ale nie spyniajucca represii i za vykazvańni adnosna vajny i adnosna roznych hučnych padziej, takich jak śmierć kahości ź siłavikoŭ ci terakt u susiedniaj Rasii. Na heta reakcyja imhniennaja.

Voś heta dva asnoŭnyja matyvy, pavodle jakich stasujucca represii — udzieł u padziejach 2020 hoda i ciapierašnija vykazvańni ŭ sacsietkach.

— Vaš termin «płato» adnosna kolkaści palitviaźniaŭ — ci adznačaje jon, što ŭzrovień represij stabilizavaŭsia? Ci pavodle inšych pakaźnikaŭ ich machavik nabiraje abaroty?

— Jon krucicca. Ale jaho kručeńnie vyjšła na stabilny ŭzrovień. Abo tak heta i było zapłanavana, abo ŭzmacniać represii vychodzić zanadta doraha.

— Ale śpisy, skažam, ekstremisckich farmavańniaŭ ci terarystaŭ — jany, ja tak razumieju, nie skaračajucca, a tolki pašyrajucca?

— Tak, za redkimi vyklučeńniami — nie skaračajucca. Ale letaś, jak ja kazaŭ, pavialičvałasia nie tolki kolkaść ekstremisckich farmavańniaŭ, ale i temp ich pryrostu.

— Ci jość suviaź pamiž uviadzieńniem novych sankcyj i intensiŭnaściu represij (niepasredna ci z łaham)? Abo takoj suviazi naahuł niama? U 2022 hodzie ES pryniaŭ 6 pakietaŭ sankcyj, u 2023-m — adzin.

— Ja nie kazaŭ by pra ščylnuju suviaź hetych źjaŭ. Na dynamiku represij upłyvaje šmat faktaraŭ, siarod jakich sankcyi — zusim nie pieršy. Bolš upłyvajuć unutrypalityčnyja čyńniki — situacyja z vajnoj, a taksama ŭnutranaja łohika režymu.

Machavik represij raskrucili, ładnuju častku ŭłady addali siłavikam, jakija realizujuć represii. Jany majuć płany, isnuje kankurencyja pamiž siłavymi viedamstvami. Hetyja čyńniki vyznačajuć dynamiku represij u bolšaj stupieni, čym źniešniepalityčnyja, i sankcyi — u tym liku.

— Pierad vybarami 2024 hoda ŭłady napampoŭvali strachi — maŭlaŭ, apazicyja padčas hałasavańnia zładzić zabureńni. Heta napampoŭvańnie — ci adbiłasia jano na dynamicy represij, ci supravadžałasia jano ŭzmacnieńniem represij? Raniej, u značna bolš viehietaryjanskija časy, zvyčajnaj praktykaj byli previentyŭnyja zatrymańni aktyvistaŭ napiaredadni vybaraŭ.

— Previentyŭnyja represii pierad sioletnimi vybarami taksama byli. Ale raniej, sapraŭdy, byli previentyŭnyja zatrymańni i administracyjnyja aryšty pieravažna palityčnych aktyvistaŭ, jakija siłavikam byli zbolšaha viadomyja. Ciapier taksama pajšli pa aktyvistach, ale heta byli chutčej papiaredžańni.

Ale, ź inšaha boku, vielmi mocna ŭdaryli pa suviaziach hramadstva ŭ krainie z zamiežžam, z dyjasparaj. Najpierš idziecca pra inicyjatyvu dapamohi siemjam palitviaźniaŭ IneedHelpBy. Kala 250 čałaviek trapili pad chapun. Ludziej chapali za toje, što jany atrymlivali dapamohu z-za miažy.

Heta možna razhladać jak dadatkovy cisk na palitviaźniaŭ i ich siemji. Ale tut bačnaja i tendencyja kryminalizacyi lubych suviaziaŭ pamiž tymi, chto zastaŭsia ŭ krainie, i tymi, chto źjechaŭ.

I heta — častka novaha etapu represij, abvastreńnia baraćby z dyjasparaj. Heta šyroki front — i ataki na resursy demakratyčnych siłaŭ, i zbor infarmacyi navat pra šarahovych aktyvistaŭ dyjaspary.

Ale ŭłasna vybary stali chutčej tryhieram, a nie pryčynaj hetych novych represiŭnych praktyk.

— Namienkłatura, ludzi ź dziaržaparatu — ci traplajuć jany pad represii? Usim pamiatnaja praktyka stalinskich represij: napačatku pad ich traplali apanienty kamunistyčnaj ułady, potym — zvyčajnyja hramadzianie, a potym dajšła čarha i da pradstaŭnikoŭ samoha režymu, u tym liku i jaho represiŭnaha aparatu. Naprykład, davajennyja kiraŭniki NKVD Biełarusi — Zakoŭski, Lapleŭski, Małčanaŭ, Bierman, Nasiedkin — usie byli rasstralanyja naprykancy 30-ch hadoŭ.

Ci bačnyja prykmiety padobnaha scenaru ŭ ciapierašniaj represiŭnaj praktycy?

— Nie. Byŭ šerah antykarupcyjnych spraŭ, ich było asabliva šmat minułaj vosieńniu. Ja ich razhladaju chutčej jak prapahandysckaje supravadžeńnie elektaralnaj kampanii, adrasavanaje «jabaćkam». Ale takoje pad vybary zdarałasia i raniej.

Ale kab represiŭnaja mašyna pačała pažyrać sama siabie i svaich vykanaŭcaŭ — takoha my nie nazirajem.

— Ci možna vyznačyć niejkija abmiežavalniki dla represij u biełaruskich uładaŭ? Ci mohuć hetyja represii stać takimi ž, jak u Mjanmie ci Iranie, dzie ludziej publična zabivali sotniami? Niadaŭna ANT pakazała stužku «Začystka» pra biełarusaŭ, jakija nibyta supracoŭničali z ukrainskimi śpiecsłužbami. U kancy stužki havorycca, što takich čakaje adno — likvidacyja.

— U nas užo jurydyčna pašyranaja kolkaść artykułaŭ KK, pavodle jakich praduhledžanaje śmiarotnaje pakarańnie. Z toj infarmacyi, jakuju my atrymlivajem z-za krataŭ, tam nasamreč idzie pavolnaje zabivańnie ludziej. Heta adbyvajecca i praz admovu ŭ miedyčnaj dapamozie, i praz stvareńnie katavalnych umoŭ utrymańnia.

Pastupiła infarmacyja, što ŭ Ściapana Łatypava cynha. U XXI stahodździ jana moža ŭźniknuć tolki tady, kali takija ŭmovy stvarajucca štučna, kab davieści čałavieka da śmierci.

Pryjšła infarmacyja, što ŭ miescach źniavoleńnia pašyrajecca karosta. I znoŭ ža — heta ŭ XXI stahodździ. Abmiažoŭvajucca miedyčnyja pieradačy, admaŭlajucca akazvać miedyčnuju dapamohu, davać nieabchodnyja leki. Heta nie publičny rasstreł, ale heta stvareńnie ŭmoŭ, kab ludzi tam pamirali.

I heta — pytańnie pra płato represij. Toje, što adbyvajecca za kratami, praktyčna niemahčyma niejak aličbavać, padličyć, paraŭnać ź inšymi čyńnikami.

Danyja ŭ tablicy pradstaŭlenyja ŭ adsotkach da papiaredniaha kvartała, pieršy kvartał 2023 hoda ŭziaty za punkt adliku

— Ci možna vyznačyć trend u represiŭnaj praktycy biełaruskaha režymu? Ci možna čakać, što pierad prezidenckimi vybarami 2025 hoda Biełaruś čakaje abvastreńnie, pahłybleńnie represij?

— Da vybaraŭ 2025 hoda ja b nie čakaŭ jakich-niebudź źmienaŭ represiŭnaj palityki. U biełaruskaj ułady niama stymułaŭ niešta mianiać. Situacyju jany stabilizavali. Siłaviki znachodziać sabie novyja kirunki dziejnaści, novyja franty, na jakich mohuć demanstravać kiraŭnictvu svaju karysnaść. Źniešnich stymułaŭ, jakija b padšturchoŭvali mianiać situacyju, taksama nie nazirajecca.

Dumaju, što niepasredna pierad vybarami 2025 hoda ŭłada zładzić niekalki demanstracyj, što jana mocnaja i ŭsio trymaje pad kantrolem. Ale ŭ cełym ja nie čakaŭ by niečaha ekstraardynarnaha — ni ŭ bok uzmacnieńnia cisku, ni ŭ bok jaho źmianšeńnia. Toje płato, na jakoje my vyjšli ŭ 2023 hodzie, chutčej za ŭsio, budzie zachoŭvacca.

Kamientary7

  • Ježa dla razvahaŭ
    03.04.2024
    Prosta kamentar z nahadvańniem spadarstvu, što kali vy patracicie prynamsi niekalki chvilinaŭ na huhlož, to vy ŭbačycie jašče vielmi charakternyja tezy spadara Koršunava. Pa-pieršaje, «nia ŭsio tak adnaznačna, za łuku i suprać łuki 50/50, suprać rasiei i za rasieju taksama 50/50». Pa-druhoje, Koršunaŭ adzin z tych, chto nadziva časta i aktyŭna prasoŭvaje idei Abdzirałoviča pra «Biełaruś pamiž Uschodam i Zachadam», maŭlaŭ, Biełarusi niepatrebnaja Eŭropa i intehracyja ź joj. Voś i pračytvajcie ciapierašnija archirazumnyja dumki Koršunava ŭ kantekście inšych jaho papiarednich vykazvańniaŭ.
  • A
    03.04.2024
    Filolah, a akramia vašaj žoŭci vam jość što napisać pa sutnaści?
  • Chie
    03.04.2024
    Filolah, z Akreścina ciažkavata namacvać, a tak by vam chaciełasia ŭsich pasadzić i zatknuć?

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»3

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»

Usie naviny →
Usie naviny

Hety karlikavy kot z saramlivym vyhladam staŭ novaj zorkaj sacsietak5

U hateli Banhkoka znojdzieny miortvymi šeść hramadzian Vjetnama1

Nazvany śviežy miedyjanny zarobak. I jon namnoha mienšy za siaredni

Vyśvietliłasia, što pad Maskvoj patanuŭ kiraŭnik delehacyi vajskoŭcaŭ KNDR

Rabočamu z Baranavičaŭ dali hod za łajki pad karykaturami na Łukašenku. Ciapier pahražaje jašče da 12 hadoŭ3

Zamach na Donalda Trampa płanavaŭ Iran — CNN12

Minenierha paviedamiła pra adnaŭleńnie elektrazabieśpiačeńnia Mazyra1

Mazyrskaja viertykalščyca dałažyła pra adnaŭleńnie vodazabieśpiačeńnia. U kamientarach joj piarečać

Ad siońnia Litva maje namier uvieści abmiežavańni na ŭjezd aŭto ź biełaruskimi numarami31

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»3

Rabotnicy suda pahražaje da 12 hadoŭ za «zakliki da sankcyj i abrazu Łukašenki»

Hałoŭnaje
Usie naviny →