Navuka i technałohii1212

Novyja daśledavańni hienietykaŭ zmušajuć viarnucca da rasisckich teoryj ab «dobrych» i «drennych» hienach

Tezisy ab hienietyčna zakładzienaj niaroŭnaści pamiž roznymi čałaviečymi papulacyjami ŭpieršyniu źjavilisia ŭ XIX stahodździ. Paśla ich nie raz asprečvali, ale ciapier da ich źviartajucca znoŭ, što vyklikaje haračyja sprečki ŭ navukovym asiarodździ. 

Ab upłyvie navukovych daśledavańniaŭ sumnieŭnaj jakaści na hramadstva raspaviadaje Le Monde.

Niebiaśpiečnaść vykarystańnia vynikaŭ padobnych daśledavańniaŭ u antyhumannych metach vyklikała siarod vučonych vialikuju dyskusiju. Adny zaklikajuć da taho, kab «nie raspaŭsiudžvać nieabdumana i biezadkazna ideałahičnyja bojeprypasy dla padtrymki skažonych pierakanańniaŭ». Ich apanienty bačać u takich zajavach sprobu «padviarhać cenzury» daśledavańni.

Pytańnie sa spadčynnaściu namnoha składaniejšaje, čym moža padacca dyletantu.

A voś daśledavańni, jakija šukajuć hienietyčnyja pryčyny ŭ šmatfaktarnych zachvorvańniach ci składanych sacyjalnych rysach (paśpiachovaść, intelekt, seksualnyja pieravahi, palityčnyja pieravahi) zasnavanyja na zusim inšych pryncypach.

Takija daśledavańni nazyvajucca «poŭnahienomnymi asacyjatyŭnymi daśledavańniami» (GWAS, ad «Genome-Wide Association Studies»). Jany dazvalajuć šlacham paraŭnańnia z papulacyjaj raźličyć «polihiennuju adznaku» dla kožnaha čałavieka. Naprykład, jaho schilnaść da narkamanii, chvaroby Parkinsana ci vysokaj paśpiachovaści.

Aŭtar pryvodzić prykład. Kali ŭjavić niejkaje hramadstva, u jakim dzieci z błakitnymi vačyma nie mieli b prava chadzić u škołu, to hienietyčnyja faktary, jakija charakternyja dla błakitnavokich, byli b statystyčna źviazanyja ź niepiśmiennaściu, schilnaściu da badziažnictva, złačynnaści i h.d.

Funkcyjanavańnie i ekspresiju hienaŭ dapamahajuć rehulavać sacyjalnaje i kulturnaje asiarodździe, charčovyja zvyčki, stres, uździejańnie chimičnych ci pryrodnych faktaraŭ, adukacyja i h. d. Adnosna hetaha daŭno isnuje kansensus siarod hienietykaŭ.

Siekvienavańnie hienomu i jaho nastupstvy

Aŭtar artykuła prapanuje viarnucca da pačatku XXI stahodździa. U toj čas było ździejśnienaje siekvienavańnie hienomu (vyznačeńnie ŭsioj paśladoŭnaści DNK u jadry kletki i ŭ mitachondryjach). Na siońnia heta samaje poŭnaje hienietyčnaje daśledavańnie, jakoje vyjaŭlaje maksimalnuju kolkaść mahčymych hiennych źmien, jakija mohuć być pryčynaj hienietyčnych zachvorvańniaŭ.

Aŭtar artykuła cytuje epidemijołaha sa Stenfardskaha ŭniviersiteta Džona Ianidzisa (John Ioannidis), jaki adznačaje iniercyju, što ŭtvaryłasia ŭ daśledavańniach hienietyki.

U vyniku zjavilisia raboty, jakija prapanujuć tyja samyja mietady dla vyjaŭleńnia pryčyn raku i dla vyjaŭleńnia pryčyn niepiśmiennaści. Takija pracy «zabrudžvajuć navukovuju litaraturu», jak adznačaje śpiecyjalist pa evalucyi hienomu z Chjustanskaha ŭniviersiteta prafiesar Den Hraur (Dan Graur).

«Pastupova daśledčyki ŭ halinie psichałohii ci kahnityvistyki ci ź inšych śfier, nie majučy hłybokich viedaŭ u halinie bijałohii, chapalisia za hienietyčnyja danyja i vykarystoŭvali ich dla adkazaŭ na pytańni svaich dyscyplin. Pastupajučy takim čynam, jany staviać na adzin uzrovień adnosna abjektyŭny i vymiaralny bijałahičny fienatyp, naprykład, rost, i davoli raspłyvistyja ci vyražanyja praz kulturu paniaćci, takija, jak nizki ŭzrovień samakantrolu ci paśpiachovaść u škole».

Brytanskija daśledčyki ŭ 2013 hodzie apublikavali vyniki svajho paraŭnaŭčaha analizu školnych vynikaŭ «adnajajcavych» i «roznajajcavych» bliźniat.

Jość daśledavańni, jakija zachodziać jašče dalej. U 2019 hodzie šviedskija vučonyja apublikavali artykuł, u jakim pryvodzili «dokaz istotnaha ŭpłyvu hienaŭ na toje, ci zavodziać ludzi sabak».

Aŭtar artykuła śćviardžaje, što takoje vykarystańnie hienietyčnych danych dobraja ilustracyja taho fakta, što kirunki navukovych daśledavańniaŭ — adbitak hramadstva, jakoje ich stvaraje i finansuje. Jon cytuje daśledčycu ŭ halinie hienietyki čałavieka i sacyjałohii navuki Katryn Burhien (Catherine Bourgain):

U vyniku, adznačajecca ŭ artykule, byli raspracavanyja technałohii, jakija dazvalajuć raźličyć dla kožnaha kankretnaha pacyjenta pakazčyki ryzyki ŭźniknieńnia peŭnych zachvorvańniaŭ. U ZŠA centry pa lačeńni biaspłodnaści pačynajučy z 2010-ch hadoŭ prapanoŭvajuć svaim zamožnym klijentam vybrać embryjon dla impłantacyi na padstavie vynikaŭ polihiennych testaŭ.

Novyja etyčnyja praviły hienietyki

Škodu, jakuju moža narabić publikacyja sumnieŭnaha daśledavańnia, pryznajuć i navukovyja časopisy. U vieraśni 2021 hoda hałoŭny redaktar časopisa «Science» pryznaŭ, što na pačatku XXI stahodździa časopis «adyhraŭ haniebnuju i zaŭvažnuju rolu ŭ navukovym pryznańni jeŭhieniki ŭ Złučanych Štatach».

«My drukavali pracy, jakija sadziejničali ŭźniknieńniu zababonaŭ, izalacyi i dyskryminacyi. Niekatoryja z našych artykułaŭ byli abraźlivymi i škodnymi, heta spadčyna, jakuju my siońnia imkniemsia vyvučyć i vykryć».

«zasnavanyja na zdahadcy ab ułaścivaj bijałahičnaj, sacyjalnaj abo kulturnaj pieravazie abo niapaŭnavartasnaści adnoj čałaviečaj hrupy nad inšaj u zaležnaści ad rasy, etničnaha pachodžańnia, nacyjanalnaha abo sacyjalnaha pachodžańnia, połu, hiendernaj identyčnaści i inš».

Žadańnie paraŭnoŭvać zdolnaści abo bijałahičnyja charaktarystyki katehoryj, jakija, tym nie mienš, źjaŭlajucca sacyjalna skanstrujavanymi, zastajecca mocnym u niekatorych dyscyplinach. U pradmovie da kalektyŭnaj pracy (What is Your Dangerous Idea?, Simon & Schuster, 2006) Styvien Pinkier pieraličyŭ šerah pytańniaŭ, jakija jon ličyŭ zakonnymi, ale zanadta palityčna niekarektnymi, kab ich naležnym čynam daśledavać. Siarod ich: «Ci ŭ siarednim habrei-aškienazi razumniejšyja za niejaŭrejaŭ, tamu što ich prodki prajšli pryrodny adbor u zaležnaści ad zdolnaściej, nieabchodnych dla pazyčańnia hrošaj?» «Ci źnižajecca siaredni intelektualny ŭzrovień nasielnictva krain Zachadu tamu, što ŭ idyjotaŭ naradžalnaść vyšejšaja, čym u razumniejšych?» Abo jašče: «Ci pavinny ludzi mieć prava (…) palapšać hienietyčnyja charaktarystyki svaich dziaciej?»

Navukoŭcy vyjavili bolš za 30 tysiač novych virusaŭ. Jany chavajucca ŭ mikrobach 

Kamientary12

  • Hosť
    03.05.2023
    Vlijanije naśledstviennych/hienietičieskich faktorov jeŝio nikto nie oprovierhnuł, osobienno riezultat ich vzaimnoho vlijanija na žizń ludiej.
  • Kazik
    03.05.2023
    Kaliści było krokam napierad adździaleńnie carkvy ad dziaržavy. Naśpieŭ čas adździalić navuku ad dziaržavy. Navuka pavinna być niejtralnaj, pracavać tolki na fakty, a nie na idejałahičnyja i palityčnyja zamovy. Navukovaje adkryćcio nie moža być schavana tolki tamu, što nie padabajecca niejkaj mienšaści. Hienietyčnaja niaroŭnaść vynikaje z samoha miechanizmu pracy hienietyki, heta niemahčyma asprečvać.
    I ŭ toj ža čas navukaj nielha apraŭdvać złačynnuju palityku. Moža jaŭhienika navat i navukova abhruntavanaja, ale ad hetaha nie pierastaje być złačynstvam suprać čałaviečnaści.
  • vid́majavid́ma
    03.05.2023
    Kazik, pakul što i carkvu nie nadta atrymałasia adzialić ad dziaržavy... vy ž bačycie, što adbyvajecca - idzie adkat nazad 

Što adbyvajecca ŭ Pałku Kalinoŭskaha i čamu bajcy kažuć pra jaho mahčymaje źniknieńnie?8

Što adbyvajecca ŭ Pałku Kalinoŭskaha i čamu bajcy kažuć pra jaho mahčymaje źniknieńnie?

Usie naviny →
Usie naviny

Stała viadoma, pieśnia jakoj amierykanskaj supierzorki stanie hałoŭnaj padčas kampanii Kamały Charys6

Jak pracujuć rasijskija botafiermy, jakija vykarystoŭvajuć ShatGPT

U polskaj sistemie sacstrachavańnia zarehistravana 134 tysiačy hramadzian Biełarusi1

Prapahanda raspaŭsiudžvaje fejk nakont škody ad vakcyny Pfizer19

Siońnia ŭkrainskija zienitčyki źbili čarhovy rasijski Su-253

Załužny: Adzinym vychadam u vajnie moža stać pavieličeńnie kolkaści čałaviečych resursaŭ2

Dva hady ŭ łahiery ŭciekačoŭ. Volha Nikałajčyk narešcie atrymała prytułak u Bielhii15

«Lusterka» prakamientavała situacyju ź videa rodnych kaleh partała2

Polšča i Biełaruś viaduć pieramovy ab vyzvaleńni Pačobuta. Jak nie budzie vyniku — zakryjuć miežy — Radio ZET24

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Što adbyvajecca ŭ Pałku Kalinoŭskaha i čamu bajcy kažuć pra jaho mahčymaje źniknieńnie?8

Što adbyvajecca ŭ Pałku Kalinoŭskaha i čamu bajcy kažuć pra jaho mahčymaje źniknieńnie?

Hałoŭnaje
Usie naviny →