Hramadstva11

«Ciažka stać zvyčajnym hramadzianinam, adčuvaješ siabie niejkim niaŭmiekam». Byłyja palitviaźni raspaviadajuć pra žyćcio paśla vyzvaleńnia

Mnohija byłyja palitviaźni paśla vychadu na volu źjazdžajuć ź Biełarusi i sutykajucca ź ciažkaściami ŭ pošuku pracy i ŭvahaj milicyi. Inšyja zastajucca ŭ krainie i navat znachodziać «plusy» svajoj sudzimaści. «Miedyjazona» daviedałasia ŭ byłych źniavolenych, jak jany žyvuć paśla vyzvaleńnia.

Ilustracyja: Ania Lavonava / «Miedyjazona»

Strach pierad milicyjantami i sproby stać «zvyčajnym hramadzianinam»

Siarhiej (imia źmienienaje) vyzvaliŭsia z kałonii mienš za miesiac tamu. Pakul jon nie paśpieŭ asvoicca i adčuvaje siabie «stračanym».

Pierš za ŭsio były źniavoleny adpraviŭsia ŭ centr zaniataści ŭ svaim horadzie. Tam jamu prapanavali vakansii dvornika i hruzčyka z zarobkam nie bolš za 500 rubloŭ. Pa śpiecyjalnaści jon moža pracavać tolki ŭ dziaržustanovie, ale sudzimaść pazbaŭlaje jaho hetaj mahčymaści.

Dziela cikavaści jon zajšoŭ u «Čyrvony Kryž» — chacieŭ daviedacca, «jakoj dziejnaściu tam zajmajucca». «Jany sa startu skazali: «Što vy chočacie? U nas tolki adny džynsy i para kašul», — uspaminaje jon.

Paśla vyzvaleńnia jaho padtrymała siamja i siabry — usie chacieli pabačycca, pahavaryć i dapamahčy, kaža Siarhiej. Adstaroniena trymalisia znajomyja, jakija «zaviazanyja ŭ sistemie»: pracujuć na dziaržpasadach abo vypłačvajuć kredyt.

Paśla vychadu Siarhiej źbiraŭsia hruntoŭna padyści da reabilitacyi: u kałonii, raźmieščanaj pobač z zavodami, jon nadychaŭsia pramysłovymi vykidami i schudnieŭ na 30 kiłahramaŭ. Abyści lekaraŭ i zrabić zapłanavanuju apieracyju były źniavoleny nie paśpieŭ — paśpiešliva źjechaŭ z krainy praz mocnuju tryvohu.

«U padjezd zachodžu, hladžu, kab nichto zzadu nie išoŭ. Kali baču supracoŭnikaŭ, u mianie adrazu niejkaja naściarožanaść — manija pieraśledu, tryvoha, naohuł niespakojny stan. Jedzieš na mašynie, bačyš DAI abo taniravanyja busy, i adrazu strach źjaŭlajecca», — tłumačyć jon.

Pačućcio tryvohi ŭ Siarhieja ŭzmacniałasia i ad prysutnaści rasijskich vajskoŭcaŭ, jakija «adčuvajuć siabie haspadarami» ŭ horadzie.

«Moj znajomy raspaviadaŭ, što jany prosta ŭ formie i čaravikach zachodziać u bar i pačynajuć pić harełku, bjucca. Pryjazdžaje achova, ale im ničoha nie zrobiać, a našych chłopcaŭ mohuć zabrać u adździaleńnie, vyćviareźnik ci jašče kudyści. Naohuł niebiaśpiečna zastavacca — ty nikoha nie čapaješ, a ciabie jašče i pravakujuć. Jany kryčać: «My za vas budziem vajavać, a vy biełarusy scykuny». Tak pacany raspaviadali», — kaža jon.

Siarhiej źjechaŭ ź Biełarusi paśla taho, jak čarhovy raz pabačyŭ mašynu Departamienta achovy. Tady «karcina skłałasia», i jon zrazumieŭ, što nie zmoža praciahvać «narmalna žyć» u Biełarusi.

«Kožny raz šuhaŭsia, potym mnie prosta nadakučyła. Heta ŭsio adbivajecca, choć ja dumaŭ, što mocny i psichałahična, i fizična», — kaža Siarhiej.

Praz 10 dzion paśla vyzvaleńnia jon praz Rasiju dabraŭsia da Polščy, dzie padaŭ zajavu na mižnarodnuju abaronu. Ciapier Siarhiej časova žyvie ŭ brata i zajmajecca pošukami kvatery, kab žonka i dzieci zmahli pryjechać da jaho ź Biełarusi.

Mužčyna kaža, što pakul jamu ciažka pryvyknuć da žyćcia ŭ novaj krainie. 

«Usio tak chutka adbyłosia — z kałonii rezka ŭ Jeŭropu, dzie realna svaboda i pravy čałavieka pracujuć. Vielmi niazvykła. Ciažka stać zvyčajnym hramadzianinam, adčuvaješ siabie niejkim niaŭmiekam», — kaža jon.

Siarhiej płanuje lehalizavacca ŭ Polščy i dapamahać inšym biełarusam, jak ciapier dapamahajuć jamu.

Spravicca z traŭmatyčnym vopytam źniavoleńnia jon źbirajecca z dapamohaj psichołaha.

«Ja psichałohiju vyvučaŭ, ale samomu składana siabie pieranaładzić. Tut jak u spartzale. Nibyta viedaješ, što rabić, ale patrebien trenier, tady lahčej», — ličyć mužčyna.

Žyćcio «biez asablivaj natuhi» i nijakaj uvahi vajenkamata

Dźmitryj (imia źmienienaje) raskazvaje, što paśla vyzvaleńnia niekalki tydniaŭ adpačyvaŭ i papraŭlaŭ zdaroŭje. Radaść doŭhačakanaj sustrečy ź blizkimi była azmročanaja tym, što z kałonii jaho nie dačakałasia mama. Jana zachvareła na karanavirus i pamierła, pakul Dźmitryj byŭ u SIZA.

Pra śmierć jon daviedaŭsia z telehramy ad rodnych, jakuju pieradaŭ psichołah śledčaha izalatara. Dźmitryj chacieŭ trapić na pachavańnie, ale supracoŭnik SIZA adkazaŭ, što pra heta «nie moža być i havorki».

«U toj viečar mnie ŭkoł dali, kab zmoh zasnuć. Psichołah dazvoliŭ mnie adpravić list dadomu ŭ hety ž dzień biez cenzury. Kudyści patelefanavaŭ pry mnie i paprasiŭ prapuścić list biez čarhi», — uspaminaje Dźmitryj.

Praź niekalki dzion paśla vyzvaleńnia Dźmitryj staŭ na ŭlik u milicyi. Tam jamu treba adznačacca dva razy na miesiac na praciahu dvuch hadoŭ.

Pa słovach Dźmitryja, sudzimaść nijak nie paŭpłyvała na staŭleńnie da jaho z boku svajakoŭ, siabroŭ i znajomych — usie jany «pastavilisia z razumieńniem».

«Baćka moj troški baicca, pieražyvaje za ŭsie hetyja spravy, tamu jon nie skazaŭ, što ja małajčyna. Ale vielmi rady byŭ, što ja viarnuŭsia. Dziadźka skazaŭ, što hanarycca mnoj», — kaža były palitviazień.

U jaho vypadku sudzimaść nie stała pieraškodaj dla pracaŭładkavańnia, choć pra jaje pytalisia načalniki słužby biaśpieki pryvatnych kampanij, kudy chacieŭ trapić Dźmitryj. Ciapier jon pracuje ŭ ahrachołdynhu.

Były źniavoleny žartuje, što znajšoŭ jašče adzin plus svajoj sudzimaści — im nie cikavicca vajenkamat. Niadaŭna jaho jak byłoha aficera zapasu vyklikali ŭ harvykankam dla «źvierki źviestak», ale adpuścili, daviedaŭšysia, za što jon adbyvaŭ pakarańnie.

«Pradstaŭnik vajenkamata ŭ chłopcaŭ udakładniaŭ pamier adzieńnia, šapki, abutku. Kali dajšła čarha da mianie, jon pacikaviŭsia, ci sudzimy ja. Ja skazaŭ, što tak. Jon spytaŭ, ci płaciŭ ja štraf, ja adkazaŭ, što nie, i raspavioŭ, jak jość. Jon zamiaŭsia spačatku, a potym spytaŭ: «Ja tak razumieju, heta ŭ suviazi z tymi viadomymi padziejami?» Ja kažu: «Dakładna tak». Jon taki: «Tady ŭsio, dziakuj. Da pabačeńnia. Pieradajcie dziaŭčatam, kab vas bolš nie zatrymlivali». Navat pamier adzieńnia nie pytaŭsia», — raspaviadaje Dźmitryj.

Jon zadumvajecca pra emihracyju, choć adznačaje, što ŭ Biełarusi jaho «asabliva nie napružvajuć»:

«U sučasnych realijach Biełarusi nie baču dla siabie nijakich pierśpiektyŭ. Tut adny ryzyki. Ja jašče nie stary, čahości chočacca ŭ žyćci damahčysia i niejak samarealizavacca. Ja čałaviek adukavany, nie durań». 

Ilustracyja: Ania Lavonava / «Miedyjazona»

Nakiravańni na pracu ad milicyi i mara pra Niderłandy

Michaił (imia źmienienaje) vyrašyŭ, što źjedzie ź Biełarusi, jašče kali siadzieŭ u kałonii. Pakinuć krainu adrazu paśla vyzvaleńnia jon nie moh z-za niavypłačanaha štrafu, tamu nastroiŭsia vyjazdžać nielehalna.

Paśla vychadu z kałonii jaho «vielmi staralisia pracaŭładkavać» milicyjanty. Pa słovach Michaiła, supracoŭnikaŭ orhanaŭ nie zadavalniaŭ paradak padboru vakansij u centry zaniataści.

«Jany mianie chacieli pracaŭładkavać chutka, kali ja pravilna zrazumieŭ, i, pa mahčymaści, na samuju nizkaapłatnuju pracu. Tamu pačali vypisvać nakiravańni dla pryjomu na pracu na peŭnyja pradpryjemstvy», — kaža były palitviazień.

Śpiarša milicyjanty davali jamu nakiravańni na zavody, ale tudy ŭładkavacca nie atrymałasia: śpiecyjalisty pa biaśpiecy na dziaržpradpryjemstvach nie chacieli, kab siarod rabotnikaŭ byŭ asudžany za palityku.

«Na traktarnym zavodzie mnie napisali: «Admović u pracaŭładkavańni ŭ suviazi ź nieadpaviednaściu karparatyŭnaj palitycy MTZ», jašče dzieści admovili «ŭ suviazi z dyskredytujučymi abstavinami zvalnieńnia», — raskazvaje jon.

Michaił dadaje, što dni paśla vyzvaleńnia pravodziŭ tak: prychodziŭ u milicyju pa nakiravańnie, jechaŭ na pradpryjemstva i atrymlivaŭ admovu. Adnojčy supracoŭniki adpravili jaho pracaŭładkoŭvacca ŭ balnicu, dzie namieśnik hałoŭnaha lekara skazaŭ, što milicyja nie maje prava davać nakiravańni na pracu.

«Mnie admovili ŭ pryjomie na pracu, bo vydadziena paviedamleńnie nie ŭ adpaviednaści z patrabavańniami dziejnaha zakanadaŭstva. Ja pryvioz heta paviedamleńnie ŭ milicyju, jany tam troški asałapieli i dali nakiravańnie ŭ inšuju balnicu», — kaža jon.

U inšaj miedustanovie niečakana pahadzilisia ŭziać jaho na pracu. Michaił niekalki raz udakładniaŭ u supracoŭnicy adździeła kadraŭ, ci «nie prylacić balnicy pa šapcy». Paśla čarhovaha pytańnia pracaŭnica vyrašyła paraicca z hałoŭnym uračom, i praz paru chvilin viarnułasia z admovaj.

«Ja padkazvaŭ joj, što treba napisać. Dyktuju, što nakiravańnie vydadziena nie ŭ adpaviednaści z zakanadaŭstvam», — śmiajecca Michaił.

Były palitviazień rychtavaŭsia źjechać ź Biełarusi nielehalna, ale nieŭzabavie staŭ vyjaznym — atrymaŭ list ab vypłacie štrafu, pryznačanaha sudom. Chto pakryŭ straty zamiest jaho, Michaił nie viedaje.

Jahonaj dziaŭčynie Lizaviecie prapanavali papracavać niańkaj u Niderłandach, i para źbirałasia źjechać razam. Niekalki miesiacaŭ da pierajezdu Michaił šukaŭ pracu, ale znajści nie zmoh praź niaviedańnie niderłandskaj movy.

U listapadzie dziaŭčyna byłoha palitviaźnia palacieła z Varšavy ŭ Niderłandy, a Michaił na niejki čas zastaŭsia ŭ Polščy, kab znajści pracu i dałučycca da Lizaviety. Jon pasialiŭsia ŭ chostele z dalnabojnikami — adzin ź ich paraiŭ uładkavacca ŭ transpartnuju firmu. Sa śniežnia były źniavoleny pracuje tam haspadarčym rabotnikam.

«Umovy vielmi dobryja — u drobiaziach vyjaŭlajecca kłopat ab prostych supracoŭnikach. Naprykład, pa elektronnym propusku možna vypić 10 kubkaŭ kavy z aŭtamata ŭ dzień, — raspaviadaje Michaił. — Pakul zadavoleny, ale zarobak 800 jeŭra pry ŭmovie arendy žylla — heta vielmi składana. U Polščy taksama inflacyja, mocna usio padaražeła ŭ apošni čas».

Zabarona ŭjezdu ŭ Biełaruś, ale jość niuans

Za tydzień da vyzvaleńnia supracoŭniki kałonii paviedamili rasijaninu Alehu (imia źmienienaje) ab departacyi i dvuchhadovaj zabaronie na ŭjezd u Biełaruś. Jon vajskoviec u adstaŭcy, naradziŭsia i amal usio žyćcio pražyŭ u Minsku, ale pryniaŭ rasijskaje hramadzianstva ŭ dzievianostyja praz słužbu.

«Ja źjechaŭ z Rasii ŭ 2003 hodzie, tam ničoha nie zastałosia. U Biełarusi ŭ mianie žonka, dzieci, svaja kvatera. Ja da apošniaha nie vieryŭ, što mianie departujuć», — kaža jon.

Na vychadzie z kałonii Aleha sustreli supracoŭniki adździeła mihracyi. Jany vydzielili byłomu źniavolenamu dziesiać chvilin na razmovu z maci, žonkaj i dziećmi, a paśla pasadzili ŭ słužbovuju mašynu. Žonka i syn Aleha jechali śledam, kab ad miažy vieźci jaho dalej u Rasiju.

Supracoŭniki adździeła mihracyi davieźli byłoha źniavolenaha da «budački ź niejkim dziadźkam» — jak takoj miažy pamiž Biełaruśsiu i Rasijaj niama. «Dziadźka» nazvaŭsia supracoŭnikam FSB.

«Jon viedaŭ, što ja vajskoviec. Pytaŭsia, jak ža tak atrymałasia. Kaža: «U vas tam baćka, tudy-siudy…» Ja skazaŭ: «Voś pažyvieš u nas, tady budzieš kazać, baćka ci nie baćka», — uspaminaje jon razmovu z supracoŭnikam śpiecsłužby.

Rodnyja Aleha davieźli jaho da Branska, a adtul były źniavoleny adpraviŭsia ŭ Pieciarburh razam z žonkaj. Kvateru jamu dapamahli źniać znajomyja. Žonka Aleha nieŭzabavie źjechała ŭ Biełaruś, a jon «pacichu pačaŭ krucicca»: zrabiŭ dakumienty, adnaviŭ rasijskuju piensiju i ŭładkavaŭsia na pracu ŭ kampaniju, jakaja prajektuje i buduje basiejny.

«Na pracy nichto nie viedaje pra majo minułaje. Mnie ni za što nie soramna, prosta nie chočacca lišnich rospytaŭ. Ja ŭładkavaŭsia ŭ firmu, kab mieć niejki zarobak, kab chutčej išoŭ čas. Jak tolki skončycca departacyja, ja adrazu pajedu ŭ Minsk», — kaža były źniavoleny.

Praz paŭhoda žyćcia ŭ Rasii były palitviazień napisaŭ zajavu ŭ adździeł hramadzianstva i mihracyi, jaki dazvoliŭ jamu pryjechać u Biełaruś na 20 dzion, kab pabyć ź siamjoj.

Ucioki praź Nioman i vałanciorstva

Vałanciorka Taćciana Astroŭskaja źjechała ź Biełarusi paśla taho, jak jaje adpuścili ź SIZA pad padpisku ab niavyjeździe. Aktyvistka kaža, što nie dumała źjazdžać, ale padčas čytańnia materyjałaŭ spravy zrazumieła, što «nie adkaraskałasia b adsiedžanym».

«Nie chaciełasia hulać u hetuju ruskuju ruletku — pasadziać na 10 hadoŭ ci na 15», — tłumačyć Astroŭskaja.

Pieršymi ŭ Polšču pa humanitarnaj vizie źjechali jaje dzieci — starejšy syn vyviez małodšaha. U vałanciorki takoj mahčymaści nie było. Jana trapiła ź Biełarusi ŭ Litvu, pierapłyŭšy Nioman.

Astroŭskaja pasialiłasia ŭ znajomaj i raźbirałasia z dakumientami, a ŭ Varšavie jaje šaścihadovaha syna zabrała da siabie pažyć nieznajomaja dziaŭčyna, jakaja «ŭraziłasia historyjaj» vałanciorki.

«U Sašy byli i motakrosy, i ŭsiakija akvaparki, i spłavy na bajdarkach. Hetaja dziaŭčynka sa svajoj siabroŭkaj katoŭ na pieratrymku brała i, atrymlivajecca, dziaciej. Voś moj Saša kataŭsia jak syr u maśle», — śmiajecca jana.

Praź miesiac Astroŭskaja pryjechała ŭ Polšču, źniała kvateru i narešcie «sabrała ŭsio siamiejstva» — jaje muž vyjechaŭ ź Biełarusi apošnim. Małodšy syn, kaža jana, ciažka pieražyvaŭ pierajezd i rasstańnie z baćkami.

«Inšaja kraina, niezrazumiełyja čužyja ciotki i dziadźki. Usie vakoł havorać na zamiežnaj movie, i ciapier treba hladzieć pa karcie, dzie zastaŭsia Minsk, u jakoj krainie my znachodzimsia», — raspaviadaje žančyna.

Pieršyja miesiacy paśla pierajezdu, praciahvaje jana, prajšli asabliva składana. Dzicia płakała i kryčała ŭ śnie, jamu śnilisia kašmary, što «mamu zabrali ŭ kamandziroŭku złyja dziadźki». Pa słovach Astroŭskaj, małodšy syn nikudy nie adpuskaŭ jaje adnu i trymaŭ za ruku, navat kali zasynaŭ.

Nieŭzabavie aktyvistka dałučyłasia da inicyjatyvy, jakaja dastaŭlaje pravarulnyja mašyny ź Vialikabrytanii ŭkrainskim miedykam. Ciapier jana administruje čat i pierahaniaje mašyny ŭ Varšavu dla ramontu, a potym i da miažy z Ukrainaj.

«Ja naradziłasia ŭ Charkavie, etničnaja ŭkrainka. U mianie brat u Adesie paramiedyk. Napeŭna, tamu dapamahaju miedykam — mnie heta blizka.

My pavinny zaraz zrabić usio, što my možam, dla tych, chto ŭ Biełarusi zastaŭsia, i dla tych, chto va Ukrainie», — ličyć jana.

Čytajcie taksama:

«Mama, ja nie pryjedu». Jak biełarusy pieražyvajuć śmierć blizkich u vymušanaj emihracyi

Kamientary1

  • White Crow
    12.01.2023
    čitaju istorii ludiej potierpievšich ot fašistskoj diktatury mozaičnoho i mnie stydno stanoviťsia. a kak vam pałačam, sotrudnikam hiestapo i nkvd? chorošo śpitie? ničieho nie biespokoit? 

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava3

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava

Usie naviny →
Usie naviny

Pieršyja prablemy biełarusaŭ na Alimpijadzie ŭ Paryžy. Vieślary ŭžo tam, a łodki nie prapuścili 

Topavy amierykanski časopis sprahnazavaŭ, kolki biełarusy zavajujuć miedaloŭ na Alimpijadzie. U rasijan budzie nul

Charys zaručyłasia dastatkovaj padtrymkaj dla vyłučeńnia kandydatam u prezidenty

Pucin zrabiŭ Z-śpievaka Šamana zasłužanym artystam Rasii5

Jeŭrasajuz pačynaje pieramovy pra biaźvizavy režym z Armienijaj3

Biaźvizam u Biełaruś pieršym skarystaŭsia hramadzianin Hiermanii9

Zianon Paźniak vydaŭ čarhovuju knihu19

U čornych busłoŭ u Biełarusi stała vyvodzicca bolš ptušaniat. U čym pryčyna?

Stryžak raskazaŭ, jak zmoh tak pachudzieć8

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava3

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava

Hałoŭnaje
Usie naviny →