Hramadstva55

«Ja mahła b jašče vyšyć. Tolki b znać, ci nada heta kamu». Jak žyvuć apošnija žycharki apuściełych viosak

Z akna aŭtamabila ŭžo vidniejecca ścipły pakazalnik — «Ciaresina». Heta biełaruskaja vioska ŭ Biarezinskim rajonie, jakaja pacichu pamiraje. Try čałavieki zastalisia. Cicha, spakojna. Tolki ziaziulu čuvać daloka. Vy taksama baiciesia pytacca ŭ jaje, kolki hadoŭ žyć zastałosia? Niekalki takich viosak naviedała žurnalistka «Źviazdy».

U domie siaścior zaŭsiody ciopła, sytna i ŭtulna.

U pryhožym žoŭta-błakitnym domie žyvuć siostry Alaksandra Ramańkova i Zinaida Ihnatovič. Jany starana rychtavalisia da pryjezdu haściej. Na stale ŭžo byŭ smačny śniadanak — puchnatyja blincy ź piečy i mačanka. Sapraŭdnaje śviata, stolki ludziej za stałom! 

U piečy Alaksandra hatuje samyja smačnyja biełaruskija stravy

— U mamy, — tak Zina nazvała svaju siastru Šuru, — kožny dzień śviata. Na stale zaŭsiody pieršaje, druhoje i kampot. 

Smak posnaha bulonu

Siamja, u jakoj vyraśli siostry, była vialikaja — 11 dziaciej. Žyć, viadoma, było nialohka, ale stała jašče ciažej, kali pačałasia vajna. Šury i Zinie było tady pa 8 hadoŭ. Alaksandra ŭspaminaje, što z kožnym dniom stanaviłasia ŭsio strašniej, bambili samaloty, ad hrukatu i žachu zakładała ŭ vušach, treślisia ruki i nohi. Žyć u chacie stała nievynosna, prychodziłasia chavacca ŭ lesie. 

Vajna zabrała ŭ Šury ŭsio samaje darahoje: dziacinstva i starejšaha brata, jaki byŭ u partyzanskim atradzie

«Tam my rabili nievialikija kurani (tak žychary Ciaresina nazyvali ziamlanki, — Zaŭv. aŭtara), dzie stavili pieč-samarobku. Na hetaj piečy baćki rychtavali nam bulon. Tady zdavałasia, što para łyžak hetaha posnaha bulonu byli samaj smačnaj stravaj na ziamli!» — uspaminaje Šura.

Žychary Ciaresina i susiednich viosak viartalisia ŭ svaje damy tolki tady, kali prychodzili partyzany. 

«Ź imi žyć było nie tak strašna. Jany ŭ vioscy niekatory čas adpačyvali. Jak tolki my bačyli, što partyzany pačynajuć źbiracca ŭ šlach, taksama źbiralisia znoŭ u les, u syruju ziamlanku», — tłumačyć Alaksandra.

U paślavajennyja hady žyli vielmi biedna. Ciaresina mocna paciarpieła: darohi raźbityja, damy spalenyja. Žychary viarnulisia ź ziamlanak i stali adnaŭlać haspadarku, dapamahajučy adno adnamu. 

Viečarami Alaksandra lubić śpiavać biełaruskija narodnyja pieśni pra kachańnie. Kaliś ich razam śpiavała usia moładź u vioskach

«U škołu ja pajšła ŭžo pierarostkam, u kolki hadoŭ, užo i nie pamiataju. Vučylisia my na zdymnych kvaterach, tamu što škoły ŭsie pazačyniali. Ni sšytkaŭ, ni padručnikaŭ nie było. Na ŭsio Ciaresina — adzin bukvar. Pisali na šmatkach haziety, jakija składali ŭ adzin natatnik — jon słužyŭ sšytkam. Čarniła rabili sami z krušyny. Varyli jaje, i atrymlivałasia hustaja čornaja masa, jakaja rabiła žudasnyja klaksy…» 

«A jeli što, viedaješ? Chadzili na kałhasnyja pali pa viaśnie i źbirali hniłuju bulbu, kab zrabić ź jaje aładki! I było vielmi smačna!» — dzielicca ŭspaminami Zinaida.

«Nichto zaraz hetym nie cikavicca»

Zinaida Ihnatovič ciažka chvareje, drenna čuje, chodzić pry dapamozie chadunkoŭ. Prosić: «Siadź bližej i kažy krapčej». Pahavaryli pra svajo, dziavočaje. Paraili rana zamuž nie vychodzić, «nie nadziavać chamuta na šyju». I pra viasielle pahavaryli, sapraŭdnaje, biełaruskaje.

Zinaida vielmi sumuje pa lubimaj spravie. Zachoŭvaje ŭsie snaści i spadziavajecca, što chtości praciahnie jaje tvorčaść

«Na kani vieźli nas, pryhožuju duhu zrabili, zvanki pačapili. Najmali muzykanta na viasielle. Zaraz ža vy tak nie tancujecie. U mianie Juzik (muž Ziny) lubiŭ sybotu. I nikoli nie braŭ tancavać nikoha akramia mianie».

Zinaida raniej ručniki vyšyvała, ikony, pakryvały, survetki. Usim daryła, kab u hetaha čałavieka pamiać pra jaje zastałasia. I žurnalistcy padaryli ručnik z karunkami, vyšytymi kryžykam biełaruskimi ŭzorami i čyrvonymi kvietkami.

«Rukami ja b jašče i rabiła, ale vočy ŭžo nie bačać. Da hetaha hoda ja i vyšyvała, i snavała, i tkała. Usia snaść u mianie jość: i stavy (abłasnoje słova krosny), i biordy (pryłada ŭ tkackim stanku z tonkich płaścinak nakštałt hrebienia ź dźviuma śpinkami dla prybivańnia ŭtočnaj nitki), i nabilicy (u krosnach — draŭlanyja płanki, u jakija ŭstaŭlajecca biorda).

Ja zachoŭvaju, moža, kamu-niebudź prynadabicca, chaj budzie. Pryhoža, ale nichto zaraz hetym nie cikavicca!»

«A ci nada heta kamu?»

Chvalujecca pra svaju tvorčaść i Džyhiera Safija z susiedniaj vioski sa smačnaj nazvaj Jahadka. Tam abstaviny troški viesialejšyja — zastalisia čatyry žyłyja damy. U chacie Sofji śvietła, ciopła i ŭsiudy — šykoŭnyja survetki ź biełaruskimi vycinankami, samatkanyja pałaviki i karciny kryžykam! Nibyta ŭ muziei. 

Žančyny ŭ vioskach raniej tkali viečarami i načami. U Safii zachavałasia vielmi šmat pałavikoŭ, jakija zaraz lažać u haražy. Kaža, što jany ŭžo nikomu nie patrebnyja. Niamodna stała. Pavykidali…

«Raniej my i adziežu ŭpryhožvali sami: takija cudoŭnyja vyšyvanki! Čyrvonyja kvietki, pałoski na rukavach, kaŭnieryk-stoječka. Kali heta ŭžo było… Ja, naprykład, mahła b jašče vyšyć. Tolki b znać, što buduć nasić. Ci nada heta kamu…» 

Safija taksama doryć usim svajo rukadzielle na pamiać, jak i Zinaida. Survetak žančyny chapaje ŭžo pa ŭsim śviecie! Palacieli jany ŭ Šatłandyju, Italiju, Hiermaniju, Łatviju. I ŭ inšych krainach budzie čaścina našaj biełaruskaj kultury! 

Tvorčaściu Safija pačała zajmacca jašče ŭ dziacinstvie. 

«My ź siastroj navat nasoŭki kručkom abviazvali. Vučylisia ŭ maci i babuli. Na piensii źjaviłasia bolš času, znoŭ pačała aktyŭna viazać, šyć, vyšyvać». 

Z trapiatańniem i zachapleńniem Safija pakazvaje sapraŭdnyja biełaruskija skarby: ručniki, nakidki, survetki

«Biełyja survetki ja pa knižycy viazała, a kalarovyja — sama ŭžo prydumała. Sumna stała — znajšła nitki i davaj viazać! Vielmi karpatlivaja praca, ale mnie padabajecca».

«Tancavali, až plečy mokryja byli!»

Pakazali siamiejny fotaalbom sa starymi fotazdymkami, jaki bieražliva zachoŭvajecca ŭ kamodzie Safii. Vioska, moładź, tancy, viasielle… Raniej moładź źbirałasia sa ŭsich viosak na viečaryny. 

«Tancavali i sybotu, i lavonichu, i padespań. Skakali tak, što va ŭsich chłopcaŭ až plečy byli mokryja ad tancaŭ! Pamiataju, prybiahali z pracy, 20 chvilin — pamylisia, začasalisia, adzielisia i na tancy! Byli maładyja, pryhožyja, ščaślivyja. Oj, moža mnie b i zaraz nadzieć niejkuju spadnicu jamčejšuju?» — chvalujecca Safija. 

Try hady Sonia sa svaim Mikałajem prosta siabravali, tancavali razam na viaskovych viečarynach. 

«Na viasielli ŭ mianie byŭ vysoki vianočak, upryhožany kvietkami. A sukienka — śvietła-ružovaja… Ale voś užo 26 hadoŭ žyvu biez haspadara…», — sumuje Sofja.

Basanohaje dziacinstva, maładość i žyćcio

Uspaminaje žančyna pra svaje viaskovyja pryhody. Niejak ranicaj Sonia vyrašyła zajści da susiedki, pakarmić jaje kurej, pakul taja była ŭ balnicy. Pierachodziła darohu i sustreła dzikuju kazu! Miascovyja kažuć, što žyvioł tut vielmi mnoha. 

«Viesieła! Lisy chodziać, kurej dušać. Pamiataju, kaliści nočču zabrachaŭ sabaka. Kažu mužu: «Kola, my kurej na noč nie zakryli!» Ja ŭ čym była, u tym i vyskačyła: u saročcy lohkaj, basanož pa śniezie (tady troški prycierušyŭ). Vybiahaju — lisa siarod dvara staić. Ja, nie dumajučy, jak dała joj pa pysie! Palec tady doŭha baleŭ (ab zuby pabiŭsia)», — śmiajecca Sonia. 

Nie razumieje, jak možna nie lubić svaju viosku, jak možna źjechać adsiul u horad. Bo tut naradziłasia, tut prajšło i ŭsio basanohaje dziacinstva. 

«Nie było ž u nas abutku. Miač u nizinku pakocicca, my vybiahajem basanož na śnieh za im! A nohi pasivierajuć. Tady čym tolki nie mazali: i małakom, i tavotam (zaraz heta salidołam zaviecca). Basanož i ŭ les chadzili i bajalisia, kab hadziuka niejkaja nie papałasia. Nabiareš sunic, prynosiš, u misku małaka — usia siamja abiedaje. A ŭvosień žuraviny. 

Sofja pa žyćci aptymist, adčuvaje siabie ščaślivym čałaviekam. I siońnia chodzić i ŭ hryby, i ŭ jahady, niahledziačy na hady. 

«Užo 81 hod, a jak 18! Kali pierakrucić ličby, tak i atrymajecca! — śmiajecca Sofja. — Škada tolki, što tak raźjazdžajucca ludzi. Sumna niejak stanovicca. Pamiataju, kali ŭžo žyli z mužam, u vioscy byŭ tolki adzin televizar, usie chadzili ŭ tuju chatu jaho hladzieć. Potym my naźbirali hrošaj, taksama kupili. I da nas stali susiedzi chadzić, hladzieć televizar. Voś tady viesieła było! A zaraz tyja, chto zastaŭsia, na śviata ci ŭ niadzielku siadziać pa svaich chatach… Mała chto zastaŭsia…»

U Ciaresinie zakinutych chat bolš, čym žyłych

Zajdziom u chatu 

U adsyrełych, chałodnych i ciomnych zakinutych chatach z zabitymi voknami zastajucca biełaruskija abrazy, pakryvały, survetki, ručniki.

U chacie zachavalisia amal usie rečy haspadaroŭ.

Na razburanaj kanapie možna znajści parvanyja hramaty i padziaki, a ŭ razvalenaj kamodzie — staryja listy, fotazdymki ź viasiella. U šafie jašče visiać biełyja i ružovyja kašuli, na palicach — składzienyja kofty i švedry.

Šafa ŭ zakinutaj chacie

U kucie, za šafaj — stary televizar. Na kuchni ŭsio jašče stajać zakatki, pakrytyja ćvillu i pyłam, visiać uzorčatyja firanki… Miortvaja cišynia. I tolki ziaziulu čuvać daloka.

Ziaziula-ziaziula, kolki takim vioskam žyć zastałosia? 

Čytajcie taksama:

«Dla nas, starych, heta adzinaja zabaŭka». Jak aŭtałaŭka abjazdžaje maleńkija vioski

«Babula pakazała dokazy NŁA». Chłopiec abjeździŭ bolš za 100 viosak pa Biełarusi i raskazvaje, jak tam ciapier žyvuć ludzi

«Znajści žančynu nie prablema. Pytańnie — u jakaści». Pad Vilejkaj pasialilisia dva tavaryšy, jakija admovilisia ad žonak i zjechali ŭ hłuš

«Sumna mnie nikoli nie byvaje». Čałaviek žyvie adzin u apuściełaj vioscy-«baćkaŭščynie»

Kamientary5

  • Kasp
    08.01.2023
    Naša Niva ŭžo Źviazda pieradrukoŭvaje?!
  • Biełarus
    09.01.2023
    Kasp, A ŭ čym prablema? Ja pačytaŭ, nijakaha prasłaŭleńnia łukašyzmu tut nie zaŭvažyŭ. Dumaju, takoje mahli b i žurnalisty niezaležnych vydańniaŭ napisać, kab u ich była mahčymaść ciapier pa vioskach jeździć.
  • Amiń
    09.01.2023
    Heta Biełaruś pamiraje.

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava16

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava

Usie naviny →
Usie naviny

«Kali b mnie płacili — siadzieła b i čytała ludziam knihi, navat za małyja hrošy». Intervju z aktrysaj Zojaj Biełachvościk2

U voziery Śviciaź zabaranili kupacca. U čym pryčyna?1

Mercedes urezaŭsia ŭ Fiat, a paśla źbiŭ dvuch čałaviek

Tramp staŭ najstarejšym kandydatam na pasadu prezidenta ZŠA ŭ historyi5

Minsk apynuŭsia ŭ topie samych tannych haradoŭ śvietu — za žyllo treba płacić u 10 razoŭ mienš, čym u Ńju-Jorku7

Pieršyja prablemy biełarusaŭ na Alimpijadzie ŭ Paryžy. Vieślary ŭžo tam, a łodki nie prapuścili 

Topavy amierykanski časopis sprahnazavaŭ, kolki biełarusy zavajujuć miedaloŭ na Alimpijadzie. U rasijan budzie nul

Charys zaručyłasia dastatkovaj padtrymkaj dla vyłučeńnia kandydatam u prezidenty

«50 hadzin u apošniaj dyktatury Jeŭropy». U Biełaruś pryjechali miehapapularnyja błohiery z ZŠA i Kanady — voś navošta17

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava16

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava

Hałoŭnaje
Usie naviny →