Kultura1717

Piśmieńnik Siarhiej Vieraciła: U Ekvadory ja nie pryžyŭsia, mocna ciahnuła na radzimu

Dzie naradziŭsia, tam pryhadziŭsia — śćviardžaje narodnaja prykazka. Na žal, daloka nie zaŭsiody tak byvaje. Piśmieńnik Siarhiej Vieraciła, majučy ŭniviersiteckuju adukacyju, viarnuŭšysia ź blizkich i dalokich daroh na małuju radzimu, stałaj pracy tam pakul nie znajšoŭ. Jak žyviecca tvorčamu čałavieku ŭ pasiołku Krasnasielski na Vaŭkavyščynie — jon raskazaŭ čytačam «Narodnaj voli».

— Siarhiej, ty hadoŭ ź dziesiać dahladaŭ stareńkuju maci. Paśla jaje sioletniaha sychodu ci jość u ciabie mahčymaść pracaŭładkavacca ŭ Krasnasielskim pa śpiecyjalnaści?

— Šancaŭ tut u mianie — nul cełych nul dziasiatych, kali koratka skazać. Kamu siońnia patrebny fiłołahi? Možna było b pajści na zavod «Krasnasielskbudmateryjały» prostym rabočym, dla mianie heta nie źjaŭlajecca prablemaj — lubaja praca pačesnaja. Ale na zavodzie davoli śpiecyfičnyja ŭmovy pracy — z maimi chvarobami tudy nielha. Tak što dla mianie ciapier heta prablema numar adzin, žyć ža za niešta treba. Dziakuj bohu, paśla maci zastaŭsia nievialički zapas, ja jaho raźmiarkoŭvaju vielmi akuratna. A pakul jość čas, pišu, davodžu da ładu raniej napisanaje. Bo ŭ maim uzroście (61 hod) čałaviek pavinien užo bačyć kraj. Linija dalahladu ŭžo nie adsoŭvajecca, a staić na miescy, i kožny dzień ty da jaje niaŭchilna nabližaješsia. Chutka daviadziecca spravazdačycca pierad prodkami. A jany zapytajucca — što ty, Siarhiej, pakinuŭ paśla siabie ŭ tym śviecie?

— Dyk ža niešta pakinieš. Dačku, syna, knihi…

— Dzie tyja dačka i syn… Reč ŭ tym, što maja žonka Ines Łurdes była z Paŭdniovaj Amieryki, z Ekvadora. My razam vučylisia na fiłfaku BDU. Ja ŭžo ŭ toj čas zachaplaŭsia łacinaamierykanskaj litaraturaj, tamu nam było pra što pahavaryć. Nu, pabralisia my šlubam, dvoje dziaciej mnie žonka naradziła tut, u Biełarusi. Ale ciapier dačka žyvie ŭ Łondanie, a syn razam z maci ŭ Ekvadory.

— A proźvišča ŭ ich tvajo?

— Tak, jany aboje Vieraciły. Dačka — Lala Maryja Liza de Vieraciła-Beresueta, syn — Jan Francysk de Vieraciła-Beresueta. Druhoje proźvišča ad maci. U Ekvadory takaja tradycyja — kali dačka vychodzić zamuž, jana biare proźvišča muža, ale i baćkoŭskaha nie pazbaŭlajecca, jano stavicca na druhoje miesca. Jeździŭ i ja ŭ toj Ekvador, ale nie pryžyŭsia tam, mocna ciahnuła na radzimu. Bolš za paŭhoda nie vytrymaŭ. Žonka nie mahła žyć u Biełarusi, a ja ŭ Ekvadory… Na žal, my aboje ŭpuścili adzin momant. My mahli b vybrać dla žyćcia treciuju krainu, naprykład Kanadu, adkul i da žončynaj, i da majoj radzimy było b adnolkava daloka. Da taho ž u Kanadzie jość uradavyja prahramy, skiravanyja na padtrymku padobnych siemjaŭ, kali muž z žonkaj z roznych kantynientaŭ.

— Dyk čamu biełarus z ekvadorkaj nie ŭžylisia? Klimat nie toj?

— My cudoŭna ŭžyvalisia, razam pierakładali Borchiesa na biełaruskuju movu. Ale ŭ Biełarusi ŭ nas nie było svajho žytła. I pierśpiektyvy nabyć jaho — taksama. Tamu i padalisia ŭ Ekvador. Tam — u cieščy ŭłasny vialiki dom, ciesna nie było. Ale mianie prosta zajeła nastalhija. Pa-biełarusku nie było z kim pahavaryć! Heta pa-pieršaje. A pa-druhoje, u nas usio ž vielmi rozny mientalitet. Ekvadorcy vielmi abiarežliva i piaščotna staviacca adno da druhoha. Kali maja žonka słuchała, jak biełarusy razmaŭlajuć pamiž saboj, joj zdavałasia, što my zaraz budziem bicca (śmiajecca).

— Dzieci siabie kim bolš adčuvajuć — biełarusami ci ekvadorcami?

— Syn — adnaznačna patryjot Ekvadora. Dačka bolš prychilnaja da Biełarusi, moža, kab zrabić pryjemnaje baćku, skazać «Žyvie Biełaruś!». Ale kali telefanuje z Łondana, ja razmaŭlaju ź joj pa-ispansku.

— Ujaŭlaju, jak žonka tłumačyła tabie jakoha-niebudź Markiesa ci Borchiesa (piśmieńnikaŭ, jakich biez kamientaryjaŭ čytać niemahčyma). A ty žoncy biełaruskuju litaraturu na jakich uzorach pakazvaŭ?

— Čytaŭ joj Karatkieviča, Bahdanoviča, Hareckaha, ale najpierš kołasaŭskija paemy «Novaja ziamla» i «Symon-muzyka» — dla mianie heta źjavy prosta kaśmičnaha maštabu! Darečy, zaŭvaž, usie try słavianskija aŭtarskija epasy stvoranyja biełarusami — «Słova pra pachod Iharavy», «Dziady» Adama Mickieviča i «Novaja ziamla» druhoha Mickieviča — Kołasa. Ci ž heta nie fienomien? Mnie robicca śmiešna, kali rasijanie nazyvajuć «Jaŭhienija Aniehina» encykłapiedyjaj ruskaha žyćcia. Bo kali pračytać raman mienavita z hetaha punktu hledžańnia, to jak tam ruskaje žyćcio pakazana? Ruski žyvie ŭ Pieciarburhu, jaki pabudavany italjanskimi architektarami. Ruski charčujecca ŭ francuzskim restaranie. Ruski viečaram chodzić na francuzski balet. I heta encykłapiedyja ruskaha žyćcia? Što ž tam, patłumačcie vy mnie, ruskaha?

— Impierskaja zvyčka — usio zahrabać u «russkij mir». Pisaŭ ža aŭtar «Jaŭhienija Aniehina»: «Słavianskije ručji soljutsia v russkom morie».

— Tamu i chočuć jany «śliťsia», bo «mora» toje mifičnaje pierasochła. Čytaŭ ja niadaŭna knižku viadomaha rasijskaha fiłołaha i historyka Sałamona Łurje «Russkije sovriemieńniki Vozroždienija». Dyk tam prosta na kožnaj staroncy bol i kryk: ech, kab znajści choć adzin łacinamoŭny staražytny tekst, napisany ŭ Maskovii, to možna było b havaryć, što epocha Reniesansu była i tam. A ŭ nas, biełarusaŭ, tysiača łacinskich tekstaŭ, napisanych u tyja časy! Pačynajučy ad słavutaj «Pieśni pra zubra» Mikoły Husoŭskaha. I my ścipleńka staim zboku i maŭčym.

— Tvaja maci pražyła amal 96 hadoŭ. Jak ličyš, ty byŭ dobrym synam?

— Hledziačy što razumieć pad vyrazam «dobry syn». Kali majo apiakunstva, to ja staraŭsia, i tut, vidać, ja byŭ niakiepskim synam. Ale ja zusim nie apraŭdaŭ spadziavańniaŭ maci, jana vielmi chacieła, kab ja byŭ zamožnym čałaviekam.

— Dyk, moža, jašče budzieš.

— Tvaje słovy dy bohu ŭ vušy. Ale ŭ hetym sensie ja maci padvioŭ. U mianie ničoha svajho niama. Chata — heta spadčyna, jakaja mnie dastałasia. I ciapier maja zadača — jaje nie prafukać. Kolki ja naziraŭ vypadkaŭ, kali baćkoŭskuju spadčynu niaŭdziačnyja dzietki pradavali, prapivali i h. d. Ja budu trymacca. Ciapier ja vučusia tamu, što ŭ chryścijan nazyvajecca pakorlivaść. Što jość, za toje i dziakuju Bohu. Ranicaj pračnuŭsia — dziakuju. Niešta ŭdałosia za dzień napisać — dziakuju. Mnie ciapier vielmi chočacca pisać, ja adčuvaju siabie pierapoŭnienym temami, jak zban z zabradziłym pivam.

— Pa-mojmu, u takim stanie ty pierabyvaješ pastajanna. A jak tak atrymałasia, što kniha ŭ ciabie tolki adna — zbornik apaviadańniaŭ «Raźbitaje serca Vitaŭta» (2013)?

— Kali jana vyjšła ŭ vydaviectvie «Mastackaja litaratura», ja daŭ intervju haziecie «Novy čas», dzie nazvaŭ Sajuz piśmieńnikaŭ, jaki ŭznačalvaŭ Mikałaj Čarhiniec, sajuzam prysłužnikaŭ. Vidać, jon toje intervju pračytaŭ i zrabiŭ tak, što ciapier u dziaržaŭnyja vydaviectvy mnie šlach zakryty. A vydavać knihi za svoj košt u mianie mahčymaści niama. 

— U svoj čas ty pracavaŭ vartaŭnikom na znakamitaj Łysaj Hary — pilnavaŭ piśmieńnickija leciščy. Ci byli dla ciabie karysnymi niepasrednyja kantakty ź piśmieńnikami?

— Kaniešnie ž! Tahačasnaja Łysaja Hara — heta kavałačak idealnaj Biełarusi, jaje nasielniki ŭžyvali biełaruskuju movu 24 hadziny na sutki. Cieraz płot pierahavorvalisia, spračalisia i svarylisia pa-biełarusku, pieśni śpiavali na rodnaj movie. Tam ja pasiabravaŭ z Alesiem Žukom, Leanidam Dajniekam (śvietłaja im pamiać), Hienrycham Dalidovičam, Maksimam Klimkovičam, Aksanaj Sprynčan, Uładzisłavam Achromienkam. Pomniu doŭhija razmovy z prazaikam i byłym rabotnikam CK KPB Alesiem Savickim. Vielmi nieadnaznačny čałaviek. Jaho časam vinavaciać, što jon staŭ pa toj bok barykad. A jon prosta byŭ z toj katehoryi ludziej, jakija zaŭsiody na baku ŭłady. Luboj ułady.

— A ci pisałasia tabie tam, na Łysaj Hary?

— Ty viedaješ, nie vielmi. Pomniu, niejak uzimku napisaŭ takoje čatyrochradkoŭje: «Na Łysahorji, dzie ja zamiarzaju / ŭ damku čyrvonym, la kopanki kruhłaj, / ja nie zamierznu, ja knihu maju, / zakinu ŭ piečku — zaźziajuć vuhli».

— Ty paliŭ knihi?

— Usiaho dźvie — «Historyju KPSS» i «Materyjały XXIII źjezda Kamunistyčnaj partyi Savieckaha Sajuza». Toŭstyja takija knihi. Ja ich znajšoŭ kala śmietnicy… 

— Polšča, Litva i Ukraina ŭzvodziać na miažy ź Biełaruśsiu ledź nie krapasnyja ścieny, vizy, praŭda, biełarusy pakul atrymlivajuć. My z taboju pomnim savieckija časy, štamp u pašparcie «dazvoł na vyjezd». A ci hatovaja sučasnaja biełaruskaja moładź žyć za žaleznaj zasłonaj, jak žyli dziady i baćki?

— Nie, jana absalutna nie hatovaja pierasadžvacca na «Ładu-Kalinu» biez padušak biaśpieki. Voś ja biaru svoj Krasnasielski. Amal usia aktyŭnaja moładź źjechała, niama kamu na cemientnym zavodzie pracavać. Tam užo nabirajuć aby-kaho, piensijanieraŭ uhavorvajuć, kab viarnulisia. A maładyja jeduć u Polšču, u Litvu, u ZŠA. Choć uvohule biełarus — jak chobit, jon chacieŭ by žyć doma, najlepš na ŭłasnym chutary. Hałoŭnaje miesca dla biełarusa — rodnaja chata. Zhadaj radki Franciška Bahuševiča: «Ja nie kinu chatu, choć mianie vy režcie! / Nie pajdu da vas ja, chiba ŭ arešcie!» I heta taksama fienomien biełaruskaj litaratury, jaki možna brać u suśvietnyja prykłady. Ale kali na radzimie niama da čaho prykłaści ruki i rozum, moładź budzie źjazdžać u lubym vypadku. Navat praz žaleznuju zasłonu. Vada dziračku znojdzie. 

— U Biełastoku i Vilni niejkaja paralelnaja Biełaruś užo ŭźnikaje — sa svaim telebačańniem, radyjo, teatram, škołami… I nie fakt, što, aklimatyzavaŭšysia tam, ludzi potym viernucca na radzimu.

— Viernucca. Nie ŭsie, viadoma ž. Toje samaje było ź jaŭrejami. Jany taksama spačatku stvaryli «paralelny Izrail» u Jeŭropie i Złučanych Štatach. I daloka nie ŭsie pajechali potym u dziaržavu Izrail. A pahladzi, što ŭ ChVII stahodździ rabili ispanskija i partuhalskija karali z tymi ž jaŭrejami — uziali i pavyhaniali ich. A tyja byli vydatnymi jurystami, finansistami, ramieśnikami. Častka ź ich vyjechała ŭ Asmanskuju impieryju, častka ŭ Niderłandy. Znakamity niderłandski fiłosaf Śpinoza — jon ža z partuhalskich jaŭrejaŭ. I čym jon na žyćcio zarablaŭ? Apracoŭkaj aptyčnaha škła, hraniŭ jaho. Miž inšym, redkaja na toj čas prafiesija.

— U suviazi z vajnoj va Ukrainie ŭ Biełarusi stvarajecca (praŭda, niejak viała) terytaryjalnaja abarona, pry kožnym sielsaviecie pa 50 čałaviek. Jak ty ličyš, biełaruskaja terabarona budzie efiektyŭnaj, kali, nie daj boža, uźniknie takaja patreba?

— Dumaju, što efiektyŭnaści tut čakać nie vypadaje. Raźbiažycca naša terabarona pa chatach. Tam pavinny słužyć popleč ź piacidziesiacihadovymi dziadźkami maładyja chłopcy. Syny musiać stajać pobač z baćkami, a baćki pobač z synami — tak zroblenyja atrady terabarony va Ukrainie. Jany razam, jany natchniajuć adzin adnaho i padtrymlivajuć. Voś čamu tak važna z haradoŭ, jakija padlahajuć asadzie, nie evakujavać usio nasielnictva. Kali sałdat viedaje, što ŭ domie za jahonym akopam jość žančyny, dzieci i staryja, jon budzie bicca jašče macniej.

— A jašče vajskoviec pavinien być patryjotam svajoj radzimy. A dzie toj biełaruski patryjatyzm u našych škołach i VNU?

— Patryjatyzm zakładzieny ŭ nas ad naradžeńnia, bolšaść z nas lubić svaju radzimu. Ale jon u nas taki… svojeasablivy. Zhadaj, kali ŭ nas partyzanka pačałasia — jak tolki niemcy pačali rabavać dvary, adpraŭlać moładź u Hiermaniju… Biełarus — patryjot najpierš svajoj chaty, svajho dvara. Ale kali pa-sapraŭdnamu dapiače — vychodziać usie. I tady robiacca aktualnymi nacyjanalnyja simvały. Voś u 2020 hodzie peŭnyja, skažam tak, aktyvisty biehali ź biełymi stužačkami, a jak tolki pačaŭsia sapraŭdy masavy ruch — adrazu załunaŭ histaryčny bieł-čyrvona-bieły ściah. Jon nie na kožny dzień — jon akurat na takija momanty. I tady hučać imiony i Kanstancina Astrožskaha, i Kastusia Kalinoŭskaha…

— Pomnik Kalinoŭskamu, darečy, niadaŭna byŭ demantavany ŭ Starych Darohach — pa danosie adnoj žycharki Hrodna. Jak miarkuješ, čamu ŭ nas, jak u 1930-ja hady, znoŭ aktyvizavalisia danosčyki?

— Pamiataješ słovy Siarhieja Daŭłatava: «My biez kanca praklinajem tavaryša Stalina, i, zrazumieła, jość za što. Ale chto napisaŭ čatyry miljony danosaŭ?» Pomniu, moj dzied Ivan kazaŭ tak: na kožnuju sotniu ludziej jość adzin čałaviek, jaki nikoli nie voźmie čužoha. Pamre z hoładu, a nie voźmie. I jość niekalki čałaviek, jakija ŭkraduć pry lubych umovach, treba heta im, ci nie treba. Tak i z danosčykam. Jon moža napisać danos z-za kryŭdy na niekaha, z-za zajzdraści. Voś u jaho susied paśpiachovy pradprymalnik, jon z danosčykam niejak nie pavitaŭsia. A tut — bieł-čyrvona-bieły ściah na jaho bałkonie. Nu jak nie pakvitacca? I voś danosčyk siadzić i atrymlivaje zadavalnieńnie, kali bačyć, jak susieda z nadzietymi kajdankami vyvodziać z padjezda. Heta ž dla jaho kajf. 

— Pasiołak Krasnasielski znakamity najpierš svaim cemientnym zavodam. Ujavim sabie takuju situacyju — dyrektar zavoda vyrašyŭ padaravać tabie jak adzinamu miascovamu piśmieńniku vahon adbornaha cemientu. Na što b ty jaho patraciŭ?

— Zakłaŭ by dobryja padmurki pad pomniki, a reštu pradaŭ by i kupiŭ marmuru i bronzy. U mianie susied — vydatny skulptar Siarhiej Stalmašonak, jon zrabiŭ by pomniki znakamitym asobam, jakija naradzilisia na Vaŭkavyskaj ziamli ci prasłavili jaje: kniaziu Hlebu Vaŭkavyskamu, pieršamu šachcioru, jaki adkryŭ krejdavyja radoviščy, śpievaku Michasiu Zabejdu-Sumickamu, piśmieńnikam Łarysie Hienijuš i Alaksieju Karpiuku. Dumaju, na piać pomnikaŭ chapiła b cemientu. Nu, i adznačyli b adpaviedna adkryćcio tych pomnikaŭ…

Čytajcie taksama:

Piśmieńnik Siarhiej Vieraciła: Skinuć uładu akupanta narod nikoli nie suprać

Kamientary17

  • Anatol Starkou
    13.12.2022
    Na dziesiać hadoŭ maładziejšy za mianie, a nyja, što stary. Ja pracavaŭ da 69,5.
    Na biełaruskaj movie ja tolki śpiektakli Respublikanskaha teatru biełaruskaj dramaturhii RTBD čuju i hladžu paru-trojku razoŭ u hod.
    Trochpakajovaja chata ŭ Minsku i adnapakajovaja ŭ Ńju Jorku. Heta maje pakoi.

    Niecikava. Choć chaciełasia na movie pačytać.



  • Reader
    13.12.2022
    samaja intiersnaja staťja po tiemie za vsie vriemia. v otličii ot katarskich modielej i minskich nielubitielej mietro. ..
  • hob
    13.12.2022
    Jeśli biez šiełuchi i skazok vienskoho lesa: syna brosił i viernułsia k mamie. Vot i vieś vaš vybor, Sierioža.

Niemiec, prysudžany da rasstrełu, datyčny da dyviersij? Voś što za historyja heta mahła być6

Niemiec, prysudžany da rasstrełu, datyčny da dyviersij? Voś što za historyja heta mahła być

Usie naviny →
Usie naviny

30-chvilinny marynad dla prostaha kurynaha šašłyka6

Jak źmianić biełaruskija numary na litoŭskija. Što treba i kolki kaštuje pracedura?15

Iryna Faryjon pamierła ŭ balnicy15

Stary paplečnik Łukašenki paraŭnaŭ jaho z ajatałoj Chamiejni. Paraŭnańnie tak sabie2

Na Miency raskapali ŭžo try rady hakavych draŭlanych kanstrukcyj FOTA3

16-hadovaja biełaruska ŭpała z šostaha paviercha ŭ Varšavie

Iryna Abielskaja stała zasłužanaj doktarkaj17

Połk Kalinoŭskaha aficyjna paćvierdziŭ zamienu svajho kamandzira i zajaviŭ pra refarmavańnie20

Polšča raspačała palavańnie na kampanii, jakija abychodziać sankcyi suprać Biełarusi i Rasii1

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Niemiec, prysudžany da rasstrełu, datyčny da dyviersij? Voś što za historyja heta mahła być6

Niemiec, prysudžany da rasstrełu, datyčny da dyviersij? Voś što za historyja heta mahła być

Hałoŭnaje
Usie naviny →