Historyja

Jak u kamianieckuju viosku pryjšła amierykanskaja łajanka — i transfarmavałasia ŭ dziŭnaje «kies mojes»

Historyja adbivajecca nie tolki ŭ archieałahičnych płastach — u movie taksama. Piša Ina Chomič u časopisie «Naša historyja».

Ziańki, Kamianiecki rajon. U 50-ja tut žyło kala sta čałaviek, ciapier žyvie kala dziesiaci. Što ličba atrymałasia dvuchznačnaj, dziakuj šmatdzietnaj siamji, jakaja hod tamu da nas pierabrałasia. Akramia ich, z pastajannych nasielnikaŭ — try babuli dy para maładziejšych piensijanieraŭ.

Letam ludziej bolšaje, z horada na aharody i ŭ adpačynki źjazdžajucca tyja ziańkoŭcy, što jašče vymušanyja pracavać. U Ziańkach jašče havorać pa-svojmu, miascovuju havorku nie treba rekanstrujavać — tolki sam havary dy słuchaj, što tabie kažuć u adkaz.

Pojma raki Lasnaja la Ziańkoŭ. Raźliŭ vady ŭ sakaviku 2016-ha. Fota aŭtarki.

Ciapier ujavicie maju susiedku Hannu Ziančuk, abo babu Handziu, jak ja jaje nazyvaju. Joj 88 hod, usio žyćcio pražyła ŭ Ziańkach, i dla mianie jana ŭvachodzić u top najlepšych surazmoŭcaŭ. Z pačućciem humaru, biez zvyčki da maralizatarstva, z umieńniem słuchać i nie naviazvać svoj punkt hledžańnia. Psichołahi na takoje vučacca, a ŭ byłoha palavoda baby Handzi — zakładziena pryrodaj. Tamu ja zachodžu da jaje kožny raz, kali pryjazdžaju, abo štodnia, kali tam žyvu. Adpačyvaju, vučusia, naziraju, zapisvaju.

Kies mojes

Baba Handzia vielmi redka łajecca. A kali ŭžo zdarajecca, to heta chutčej śmiešnaja, čym kryŭdnaja łajanka. «Chaj tybe chulera voźme!» i ŭsie varyjacyi praklonaŭ z chvarobami ŭ hałoŭnaj roli. 

I voś siadžu ja niejak u baby Handzi sa svaim błaknotam, raz-poraz cikavyja mnie słovy zapisvaju, jak u chatu zachodzić jašče adzin naš susied — Jaŭhien Frałovič, pa-vuličnamu prosta Ženik. Jon prosić pazyčyć «ciukru» da nastupnaha pryjezdu aŭtałaŭki. Tłumačyć, što žonka varyć prasianuju kašu, a «ciukru» ŭ chacie nie znajšłosia. 

A Baba Handzia jamu: «A kies mojes!» Ustaje i vychodzić u inšy pakoj pa cukar. «Šo vuna skazała?» — pierapytvaju Ženika.

A Ženik paŭtaraje, byccam heta samaja vialikaja ŭ śviecie banalnaść: «Kies mojes. Te šo, nehdy ny čuła?» 

Ženik dadaje, što «kies mojes» čaścieńka ŭvaročvaŭ jaho dzied Liksandr, «marykanyć», jak nazyvali absalutna ŭsich hastarbajtaraŭ, što pabyvali na zarobkach u Amierycy. «Kies mojes krejzie chaus» — kidaŭ Liksandr naŭzdahon siamiejnikam, jakija rabili nie pa-jahonamu.

Paśla takoj padkazki było ŭžo nie ciažka dakrucić, što ž takoje «kies mojes». Heta nie što inšaje, jak pieraroblenaja na ziańkoŭski manier amierykanskaja łajanka «Kiss my ass» («Pacałuj mianie ŭ sraku»), jakaja pryjšłasia hetak daspadoby ziańkoŭcam, što jany jaje prychapili z saboj sa Štataŭ ci Kanady. Spraścić da siońniašniaha varyjanta mahli jak sami «marykancy»-hastarbajtary, tak i ŭžo tyja viaskoŭcy, što pačuli łajanku ź ich vusnaŭ. 

Dutenpul

A hetaje zapazyčańnie pryjšło da ziańkoŭcaŭ z… rumynskaj movy. 

Užo paśla vajny, kali baba Handzia była maładoj dzieŭkaj, u ich kałhas pryjechali čarniavyja chłopcy. Jak ich siudy zaniesła, maja susiedka nie pamiataje, ale ci mała tady vandravali pa Sajuzie ŭsialakija pracoŭnyja moładzievyja bryhady?

Aŭtarka z susiedkaj Hannaj Ziančuk. Fota Ilji Šamiłava.

Małdaŭskija chłopcy ŭsio paŭtarali vyraz, jaki intryhavaŭ ziańkoŭskich dzievak. Nasłuchaŭšysia, tyja taksama stali paŭtarać «dutenpúl». Małdavanie śmiajalisia, pakul adzin narešcie nie skazaŭ: «Niafajna dziaŭčatam tak kazać!» «A vam fajna?» — bojka paryravali dziaŭčaty. «Nam, tak!» — adkazvali tyja.

Moładzievyja žartački prajšli, jak i sam kałhas z Savieckim Sajuzam, a słova «dutenpul» baba Handzia pamiataje dahetul, choć aktyŭna nie ŭžyvaje. Jak i ŭ vypadku z «kies mojes», jana dakładna nie viedaje, što jano značyć.

Krychu nie zrazumieŭ majoj cikaŭnaści i huhł-transłejt. Zatoje znajomaja, jakaja doŭha žyła ŭ Małdovie, adrazu pabačyła suhučča ź vielmi hrubym i abraźlivym dute în pula (na małdaŭskaj kirylicy: dutie yn pułe). Pa značeńni heta padobna da rasijskaha pasyłańnia na try litary, z toj roźnicaj, što tut pasyłajuć u žanočy orhan zamiest mužčynskaha.

Łajanka — heta toje, čaho my słušna saromiejemsia. Ale ŭ jaje nie adabrać adnoj ułaścivaści: majučy vialikuju emacyjnuju vyraznaść, jana lohka zapazyčvajecca i abžyvajecca na novym miescy. A paśla zalahaje ŭ hłybiniu novaj movy, jak čarapki archieałahičnaj kultury.

Kamientary

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava16

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava

Usie naviny →
Usie naviny

«Kali b mnie płacili — siadzieła b i čytała ludziam knihi, navat za małyja hrošy». Intervju z aktrysaj Zojaj Biełachvościk2

U voziery Śviciaź zabaranili kupacca. U čym pryčyna?1

Mercedes urezaŭsia ŭ Fiat, a paśla źbiŭ dvuch čałaviek

Tramp staŭ najstarejšym kandydatam na pasadu prezidenta ZŠA ŭ historyi5

Minsk apynuŭsia ŭ topie samych tannych haradoŭ śvietu — za žyllo treba płacić u 10 razoŭ mienš, čym u Ńju-Jorku7

Pieršyja prablemy biełarusaŭ na Alimpijadzie ŭ Paryžy. Vieślary ŭžo tam, a łodki nie prapuścili 

Topavy amierykanski časopis sprahnazavaŭ, kolki biełarusy zavajujuć miedaloŭ na Alimpijadzie. U rasijan budzie nul

Charys zaručyłasia dastatkovaj padtrymkaj dla vyłučeńnia kandydatam u prezidenty

«50 hadzin u apošniaj dyktatury Jeŭropy». U Biełaruś pryjechali miehapapularnyja błohiery z ZŠA i Kanady — voś navošta17

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava16

Stała viadoma pra aryšt historyka Ihara Mielnikava

Hałoŭnaje
Usie naviny →