Praca ekspazicyi «Simvały savieckaj epochi», adkrytaj u Histaryčnym muziei ŭ Minsku, prypała na vielmi błahi dla simvałaŭ savieckaj epochi čas.

Hod tamu ŭ Vilni prybrali apošnija savieckija napaminy, jakija zastavalisia ŭ horadzie — lehiendarnyja skulptury na Zialonym moście.

Raniej, padčas pieršych rejdaŭ pa savieckaje, rostavyja fihury pracoŭnych, žaŭnieraŭ, sialan i studentaŭ było vyrašana zachavać praz unikalnaść hetaj architekturnaj formy — most sa skulpturami — dla Litvy. Ale ŭ 2014—2015 dyskusija pra ich los adnaviłasia, što praŭda, u kantekście ich drennaha stanu i patrebnaj restaŭracyi. Cikava, što chranałahična heta supała z uźjadnańniem Kryma z Rasijaj.

Tydzień tamu prezident Polščy padpisaŭ zakon ab znosie kamunistyčnych pomnikaŭ, i biełaruski parłamient z hetaj nahody pryniaŭ vielmi dzivackuju zajavu, u jakoj uskosna pryraŭniaŭ baraćbu z kamunistyčnymi pomnikami da apahańvańnia pamiaci tych, chto zmahaŭsia z fašyzmam. Pačytajcie, dakumient cikavy — ź jaho moža vynikać, što baraćba z kolišniaj kamunistyčnaj prapahandaj faktyčna źjaŭlajecca sprobaj «adradžeńnia fašyzmu».

I voś na takim napružanym fonie ŭ Histaryčnym muziei akryvajecca vystava, jakaja raźbirajecca z savieckaj vizualnaściu. Pryčynu jaje adkryćcia zrazumieć prosta: heta Biełaruś, dzietka, sioleta 100-ja ŭhodki «Vialikaha Akciabra», a Histaryčny abrany tamu, što «heta ž častka našaj historyi». Paŭtarusia, da kantekstu ŭ mianie pytańniaŭ niama, ja chacieŭ by prosta adznačyć, jak vydatna byŭ znojdzieny vychad ź situacyi.

Vystava raźmieščanaja ŭ adnoj zale na druhim paviersie i bolš za ŭsio nahadvaje čyrvony kutočak u škole. Tut sabranaje ŭsio, što papałasia pad ruku: skarbonki z vyjavaj Stalina i sałamianym hierbam BSSR, radyjoła «Telefunkien» vytvorčaści HDR, televizijny prymač (stary), babinny mahnitafon (adnosna novy), radyjo (takija jašče pradajucca na razvałach na «Ždanach»), kałonki, kiciel, partret Lenina.

Ekspazicyja była sfarmavanaja Histaryčnym muziejem u supracy z Nacyjanalnym mastackim muziejem i Muziejem-majsterniaj Z. Azhura, ale adsutnaść vyraznaj kancepcyi stvaraje adčuvańnie chaosu. Kali b usie, spryčynienyja da vystavy, pryciahnuli z paddaškaŭ usio, što ŭ ich zachavałasia savieckaha, atrymaŭsia b prykładna taki ž cudoŭny vynik.

Svajoj advolnaściu heta nahadała mnie prajekt kiroŭcy «Modnaha pryhavoru» Alaksandra Vasiljeva, jaki zładziŭ u Vilenskim arsienale šyračeznuju vystavu staradaŭnich žanočych sukienak. I voś nibyta «ni ab čym», ale dzie ž ty jašče ŭbačyš vyrableny ź pierłamutru błaknocik, u jakim baročnyja łedzi zapisvali čarhu na taniec na bałach.

Tut jość rovar «Aist» taho kštałtu, na jakim ja vučyŭsia katacca ŭ dziacinstvie, tut jość matacykł «Minsk». Pra apošni, jak i pra častku inšych ekspanataŭ, ciažka skazać, ci to jany archiŭnyja, ci to dahetul vypuskajucca biełaruskimi fabrykami. Ale heta častka našych składanych adnosin z savieckim. Tak, na sajcie hadzińnikavaha zavoda «Łuč» prosta ciapier možna pabačyć kalekcyju tvoraŭ ź biełaruskimi arnamientami, ale ahulnaje adčuvańnie, što hladziš na niešta z tych časoŭ, zachoŭvajecca.

U pryncypie, adsiul vybiahaje pieršy ŭzrovień dziŭnaha adčuvańnia, jakoje achinie na vystavie luboha biełarusa. Ty vychodziš z adnoj vystavy BSSR — sučasnaj Biełarusi — i traplaješ na druhuju vystavu BSSR. Ja naprykład adčuŭ vialikuju ŭdziačnaść da ekspazicyi «Simvały savieckaj epochi» za toje, što jana adasoblivaje chacia b častku ŭzroŭniaŭ našaj pobytavaj savieckaści dy muziejefikuje ich. Uźnikaje dumka: savieckaje — heta niešta staroje, nieaktualnaje. Z archivu. Dyk jakoj chalery jaho tak šmat na vulicach? Ci nie čas źmiaścić šyldački vulic Dziaržynskaha, Kirava, Apanskaha ŭ muziej?

Vystava vielmi łakanična eksplikavanaja. Adzinaja prajava ŭdumlivaj kuratarskaj pracy — stylizavanaja pad hazietu «Praŭda» abjava z kancepcyjaj. Ale paśla pračytańnia kancepcyi zastajecca bolej pytańniaŭ, čym adkazaŭ. Kali zadača była raspavieści pra simvoliku, dyk ci nie bolej času treba było addać lehitymacyi abranych simvałaŭ u jakaści ikaničnych? Niaŭžo sapraŭdy biełaruskaja savieckaja vizualnaść vyčerpvajecca viełasipiedam «Aist», matacykłam «Minsk», niekalkimi drenna vydrukavanymi płakatami (nie aryhinałami!) kštałtu tych, što ŭ Kijevie na Andrejeŭskim spusku možna nabyć za try dalary za dziesiać štuk? I łažamientam kresła kasmanaŭta Piatra Klimuka i skafandram «Sokał»? Niaŭžo patrebnaja była taja žanočaja sukienka i žanočaja sumačka (znoŭ ža, biez usialakich tłumačeńniaŭ, da čaho jany)?

Ale voś ty vychodziš z savieckaj ekspazicyi i traplaješ u susiedniuju zału. Pa tym samym kvitku — heta pryncypova. Bo, addaŭšy 5 rubloŭ za vystavu, jakaja ciabie nie zadavoliła, abaviazkova pojdzieš švendacca pa muziei. I tut bačyš krasamoŭna eksplikavanyja partrety biełaruskich histaryčnych dziejačaŭ i mahnataŭ časoŭ VKŁ, falijanty, vokładki dla jakich rabili zamiežnyja majstry na zamovu Sapiehaŭ (ab čym śviedčyć adcisnuty na frantonie hierb). Bačyš daskanałuju zbroju časoŭ Rečy Paspalitaj. Bačyš vytančany posud našych kolišnich arystakrataŭ.

I da ciabie dachodzić sens vykazvańnia ŭ miežach «Simvałaŭ savieckaj epochi» i jaho prychavanaja ironija.

Voś savieckaje. Jakoje ŭsie my pamiatajem nastolki dobra, što jaho navat nie treba asobna tłumačyć. I voś dasavieckaje. U jakoje vy ŭ Histaryčnym pahłybiciesia paśla savieckaha. Voś Lenin. I voś Radziviły. Supastaŭlajcie. Vyrašajcie sami, kim hanarycca. Mašeravym, ci Vitaŭtam.

I apošniaje. Ja bajusia, tyja pracesy, jakija pačalisia z pamiaćciu pra savieckaje ŭ Jeŭropie, niezvarotnyja. Kolki b my ni trymalisia za našy čyrvonyja hadaviny, heta ŭsio niepaźbiežna projdzie. Heta ŭžo sychodzić. Nie praz žadańnie zamaŭčać hieraičny podźvih savieckaha naroda padčas Druhoj suśvietnaj. A praz toje, što čas rušyć napierad. My ŭ śviecie, u jakim da chalery novych vyklikaŭ i pahroz. I adkazvać na ich treba, viedajučy minuŭščynu, ale pieraadoleŭšy hipnoz žyćcia ŭ joj.

Biełarusam ža pryncypova viedać usiu minuŭščynu, a nie tolki jaje krajnija 100 hadoŭ.

Fota: histmuseum.by

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?