Kultura99

Pamior piśmieńnik Ivan Ptašnikaŭ

Fota z archiva vydaviectva «Mastackaja litaratura».

Na 84-m hodzie žyćcia pamior piśmieńnik Ivan Ptašnikaŭ. Pra heta paviedamiła ŭ fejsbuku Aksana Sprynčan.

Apošnija hady Ptašnikaŭ ciažka chvareŭ.

Raźvitańnie ź Ivanam Ptašnikavym adbudziecca ŭ subotu, 30 lipienia, a 13-j hadzinie ŭ staličnym Domie rytualnych pasłuh pa vulicy Alšeŭskaha, 12. Dla tych, chto žadaje pajechać na mohiłki, budzie arhanizavany aŭtobus na 20 čałaviek. Hramadzianskaja panichida pačniecca a 14-j hadzinie na Paŭnočnych mohiłkach u rytualnaj zali krematoryja. A 15-j hadzinie — pachavańnie i adjezd.

Historyk kultury Anatol Sidarevič kaža, što adkryŭ dla siabie Ptašnikava na pačatku 60-ch. Jahonyja apaviadańni vyłučalisia humanizmam, nietradycyjnym pohladam na vajnu, jany byli biez ura-patryjatyzmu. Paźniej razam z Ptašnikavym rabiŭ.

U asobie Ptašnikava było niešta tajamničaje. A proza ŭ jaho była hustaja, niepaŭtornaja, kaža Sidarevič.

«U domie №19 pa vulicy Zacharava my pracavali na susiednich kalidorach. Ivan Mikałajevič — na «pałymianskim», ja — na «limaŭskim». Tamu bačylisia, badaj, štodzionna. Ivan Mikałajevič zaŭsiody prychodziŭ u limaŭskuju biblijateku prahladać novyja pastupleńni. Pakul jon byŭ redaktaram adździeła prozy ŭ časopisie «Połymia», a redaktaram paezii — Anatol Vialuhin, hrafamanam daroha tudy była začyniena. Chiba što kanjunkturnyja rečy «pra Iljiča» dy «pra vialiki Kastryčnik» prachodzili. Tut Ptašnikaŭ rad-niavola musiŭ padniać ruki ŭhoru.

Hety piśmieńnik dobra razumieŭ toje, pra što piša. Vydatna viedaŭ pryrodu. Ja časta jeździŭ na elektryčkach i nie raz bačyŭ Ivana Mikałajeviča ŭ ekipiroŭcy rybałova-palaŭničaha, ź vialikim zaplečnikam. Jon davoli časta vybiraŭsia na pryrodu. Tamu lohka zaŭvažaŭ niedakładnaści ŭ litarataraŭ: u kahości kvietka zaćviła nie tuju paru, kali joj treba ćviści, u kahości inšyja niedakładnaści…

Ad nas pajšoŭ majstar navieły. Jon źviarnuŭ uvahu čytačoŭ i litarataraŭ u 1962-m svajoj pałymianskaj publikacyjaj — apaviadańniami «Aloška», «Aleni» i «Biežanka». Z honaram mahu skazać, što Aleś Piśmiankoŭ i ja byli pieršymi čytačami apaviadańnia «Efka», jakoje jon prynios u «LiM». Heta było viartańnie Ptašnikava ŭ žanr. Pisaŭ jon niašmat, ale kožnuju naviełu rabiŭ z dbajnaściu. Kali ja pachvaliŭ Janku Brylu «Lvoŭ» i «Pahoniu», Ivan Antonavič spytaŭ: «A «Francužanak» čytaŭ?». Sučasnym maładym prazaikam varta było b vučycca pisać apaviadańni ŭ Ivana Mikałajeviča.

U Ptašnikava admietnaja rehijanalnaja leksika. Jon majstar mastackaj detali. Jahonaja proza hustaja. Što «Łonva», što «Tartak». U jaho tvoraŭ svoj smak, niepaŭtorny styl.

Ivan Mikałajevič byŭ vielmi cikavy čałaviek, ale niešta było ŭ im tajamničaje, jon nie adkryvaŭsia całkam, niešta nie dahavorvaŭ, prychoŭvaŭ. Paźbiahaŭ publičnaści. Jaho nielha było «raskrucić» na intervju.

Pamiataju, jak adzinaccać-dvanaccać hod tamu Janka Bryl apaviadaŭ pra sustreču ź Ivanam Mikałajevičam. Tady małodšy piśmieńnik skazaŭ starejšamu pa-polsku: składam broń (składaju zbroju, heta značyć ‘pierastaju pisać'). Ale mnie čamuści dumajecca, što nas čakajuć paśmiarotnyja pieršapublikacyi tekstaŭ Ivana Ptašnikava — kali nie mastackich tvoraŭ, dyk dziońnikaŭ, zapisaŭ, natatak, nakidaŭ».

Fota z archiva vydaviectva «Mastackaja litaratura».

«Jahonyja knižki dychajuć niečym sapraŭdy aŭtentyčnym i sprakavietnym, niečym, kali možna tak skazać, archietypičnym», — tak pisaŭ pra Ptašnikava pierakładčyk Jan Maksimiuk.

Jan Maksimiuk staviŭ Ivana Ptašnikava ŭporavień z samymi značnymi zachodniejeŭrapiejskimi prazaikami XX stahodździa. «Naša Niva» paprasiła patłumačyć, čamu.

«Majo zacikaŭleńnie biełaruskaj mastackaj litaraturaj pačałosia ŭ studenckija hady ŭ Varšavie na schile 1970-ch jakraz ad prozy Ivana Ptašnikava. Kankretna — ad jahonaj apovieści «Łonva», jakuju ja čytaŭ na letnich vakacyjach na našym chutary.

Apovieść pra viosačku Łonva, zhublenuju dzieści ŭ lasach Mienščyny, ja ŭsprymaŭ pierš za ŭsio jak apovieść pra svoj śviet, jaki akružaŭ mianie ad dziacinstva na viaskovym Padlaššy. Ptašnikaŭ pisaŭ ź niejmaviernym adčuvańniem adcieńniaŭ viaskovaha śvietu, jak u navakolnaj pryrodzie, tak i ŭ psychalohii hierojaŭ. Było ŭ hetym piśmieńnickim adčuvańni niešta hłybinnaje, niešta nastolki praŭdzivaje i niepadrobnaje, što jano pierasiahała časavyja i prastoravyja — vidać, i kulturnyja taksama — miežy.

Fota z archiva vydaviectva «Mastackaja litaratura».

Mižvoli, čytajučy Ptašnikava, ja dumaŭ pra rańniuju prozu Knuta Hamsuna, pra «Sto hadoŭ adzinoty» Markiesa… U Ptašnikava, jak u Hamsuna i Markiesa, jość svoj samadastatkovy śviet, jaki nia zbłytaješ ni ź jakim inšym…

Potym, zrazumieła, byli inšyja rečy Ptašnikava, jakija ŭ Polščy 1980-ch nia tak lohka było znajści. Ja čytaŭ časopisnyja versii «Mścižaŭ», «Najdorfu», «Alimpijady», i ŭ kožnaj z hetych knih znachodziŭ čaścinku svajho śvietu ci, lepš skazać, svajho adčuvańnia śvietu…

Dla mianie Ivan Ptašnikaŭ — apošni klasyk biełaruskaj prozy, apošni majstar słova z pakaleńnia «siena na asfalcie», jakoje žyło ŭ haradzkim pejzažy, ale śniła svoj sałodka-atrutny son pra viosku».

Ivan Ptašnikaŭ z žonkaj Valancinaj.

Biełaruski litaraturaznaŭca Michaś Tyčyna nazyvaje Ptašnikava realistam u samym dobrym značeńni.

«Ivan Ptašnikaŭ — kłasik biełaruskaj litaratury. Jon realist u samym dobrym značeńni hetaha vysokaha słova. Jaho teksty zaŭsiody ź vialikaj achvotaj čytali nie tolki litaratary, ale i prostyja, zvyčajnyja čytačy. Ja bačyŭ jaho knihi ŭ rukach viaskovych ludziej. Jaho tvorčaść była zapatrabavanaj, — upeŭnieny litaraturaznaŭca. — «Lvy», apaviadańnie pra Čarnobyl, pra niahiehłaha sabaku, jakoha sprabujuć dastać palaŭničyja. Jon niasie na sabie ŭsiu vinu za trahiedyju… Heta adzin z najlepšych tvoraŭ pra tyja padziei. Jon pačaŭ drukavać cikavyja dziońniki, ale potym spachapiŭsia: «Kamu ja adkryvajusia…»

Ivan Ptašnikaŭ naradziŭsia ŭ 1932 hodzie ŭ Łahojskim rajonie. Redaktar mastackaj litaratury ŭ Dziaržaŭnym vydaviectvie BSSR (1957—1958), redaktar adździeła prozy časopisa «Maładość» (1958—1962), z 1962 — redaktar adździeła prozy časopisa «Połymia».

Aŭtar zbornikaŭ apovieściej i apaviadańniaŭ «Ziernie padaje nie na kamień» (1959) i «Ściapan Žychar sa Ściešyc» (1966), apovieściej «Łonva» (1965, 1982), «Tartak» (1968), «Najdorf» (1976), ramanaŭ «Čakaj u dalokich Hryniach» (1962), «Mścižy» (1972), «Alimpijada» (1985).

U 1980 vyjšli Vybranyja tvory ŭ 2 tamach, u 1990—1992 — Zboru tvoraŭ u 4 tamach.

Tvorčaja prychilnaść Ptašnikava-prazaika — viaskovaja tematyka. Taksama značnaje miesca ŭ tvorčaści zajmała tema vajny.

* * *

Najlepšyja tvory Ptašnikava:

«Pahonia»

«Tartak»

«Lvy»

Kamientary9

U Biełarusi pačałasia pieradvybarčaja ahitacyja za Łukašenku FOTAFAKT

U Biełarusi pačałasia pieradvybarčaja ahitacyja za Łukašenku FOTAFAKT

Usie naviny →
Usie naviny

U Drazdach źbirajucca zavieści płyvučyja altanki3

U akupavanym Łuhansku źnieśli pomniki achviaram stalinskich represij i Haładamoru — «pa prośbach vieteranaŭ»6

U Bychavie dla patryjatyčnych akcyj prydumali pieranosny «Viečny ahoń» FOTAFAKT9

U padziemnym parkinhu ŭ Minsku patanuli 14 aŭtamabilaŭ VIDEA9

Eks-palitźniavolenaja Asia Bułybienka apublikavała fota z knihaj Remarka — za hetym chavajecca kranalnaja historyja

Zaleva ŭ Minsku, vierahodna, była najmacniejšaj za ŭsiu historyju nazirańniaŭ4

Rasijski sałdat prystreliŭ paranienaha kalehu. Prapahanda sprabavała śpichnuć heta na ŭkraincaŭ20

Tolki za apošni miesiac nad Biełaruśsiu pralatali 6 pasažyrskich samalotaŭ, jakija nie pavinny byli hetaha rabić

Aŭtar «Śvińniaŭ» Čarnucha vydaje novuju knihu — daviedalisia detali1

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

U Biełarusi pačałasia pieradvybarčaja ahitacyja za Łukašenku FOTAFAKT

U Biełarusi pačałasia pieradvybarčaja ahitacyja za Łukašenku FOTAFAKT

Hałoŭnaje
Usie naviny →