Klasyčny pravapis varta pryniać za ŭzor dziela taho, što siońnia mienavita jon najlepiej adlustroŭvaje hučańnie i ład našaje movy.

Nośbity movy (prykładam, dzieci ŭ viaskovych škołach), jakich jašče nie da kanca navučyli pisać «narkamaŭkaj», pišuć mienavita tak, jak havorać — ź miakkimi znakami — «klasyčnym pravapisam». Voś i adkaz na ŭsie sprečki, jaki pravapis najlepšy: kaniešnie toj, što najbližejšy da samoje movy.

Na žal, ciapier davodzicca čuć krytyku, što, maŭlaŭ, nośbity klasyčnaha pravapisu robiać pamyłki. A chto ich nia robić? Tolki toj, chto nia robić ničoha.

Nośbity ŭsich movaŭ śvietu i ŭsich pravapisaŭ taksama robiać pamyłki, tamu heta nie padstava admaŭlacca ad movy ci ad pravapisu. Vydumlajuć słovy? Kali łaska, bo heta zaŭsiodny praces, heta praca, heta žyćcio, jakoje biažyć napierad. U časie pracy i vydumlać možna, i šukać staryja adpaviedniki — chaj buduć pamyłki, ale heta šlach u svaim nakirunku.

Taksama kažuć, što nibyta tak mova «apalačvajecca». Adnak časam heta pohlad praściacki, bo adbyvajecca nie apalačvańnie, a viartańnie ŭ movu elementaŭ, jakija byli joj ułaścivyja — svaich biełaruskich.

Pry hetym biełaruskija elementy časta majuć analahi ŭ susiednich «zachodnich» movach (łatyšskaja, polskaja, letuviskaja), abo ŭ inšych słavianskich movach (českaja, serbskaja i h.d.). Tamu takaja krytyka — nibyta pra «apalačvańnie» — časam śviedčyć pra vuzkuju linhvistyčnuju abaznanaść, pra toje, što čałaviek ujaŭlaje movu tolki ŭ vyhladzie: abo a-la polskaja, abo a-la rasiejskaja. U toj ža čas syntaksa, fanetyka dy i pravapis našaje movy majuć rysy, jakija ŭłaścivyja nia tolki polskaj, ale i anhielskaj, francuskaj, niamieckaj, hišpanskaj, i bałtyjskim movam. Dyk što, moža kožny raz viartańnie svajho nazyvać «abhišpańvańniem»? Nie, prosta viartajecca svajo, na što b jano ni było padobnym.

Prykładam, u biełaruskaj movie raspaŭsiudžanaje vykarystańnie davalnaha skłonu zamiest rasiejskaj kanstrukcyi «dla + nazoŭnik». Biełaruskaj movie ŭłaściviej: «kniha pryznačajecca čytaču», a rasiejskaj: «kniha priednaznačajetsia dla čitatiela». Pieršy typ kanstrukcyi ŭłaścivy i polskaj, i łatyšskaj, i letuviskaj movie, jak i biełaruskaj. Dyk što ž, ciapier kazać, što adbyvajecca «abłatyšvańnie»? ci «abletuvińnie»? ci «apalačvańnie»? Kaniečnie, nie — adbyvajecca viartańnie svajho.

Taksama niedarečna vyhladajuć razvahi pra toje, što nibyta «narkamaŭski» pravapis šyroka pryniaty, tamu jamu treba addać pieravahu. Pa-pieršaje, heta niapraŭda, bo ni adnym, ni druhim pravapisam nie karystajecca šyrokaja masa žycharoŭ Biełarusi — jany karystajucca inšaj movaj uvohule. Pa-druhoje, heta było b zdradaj nacyjanalnaj kaštoŭnaści — movie. Kab abvierhnuć tezu pra «pryniataść» narkamaŭskaha pravapisu, pryviadziem prykład z ułasnaje praktyki:

Za niekalki hod isnavańnia kampanija «Praŭny pierakład» absłužyła mnostva klijentaŭ. Klijentam nie zadavali pytańnia, jakim pravapisam jany chočuć karystacca, a prosta pierakładali na klasyčny pravapis. Pierakładalisia dakumenty samych roznych roŭniaŭ — ad reklamy i nadpisaŭ na tavarach da dakumentaŭ, jakija paźniej traplali na stoł vysokim čynoŭnikam. Za ŭvieś čas da kampanii nie pastupiła nivodnaje pretenzii da pravapisu.

Pryčyny vidavočnyja: z adnaho boku, nieabaznanaść u pravapisach asnoŭnaj masy ludziej, z druhoha — abyjakavaść da pytańnia.

Varta zaŭvažyć, što tut ludzi «hałasavali» za pravapis nie «łajkami» i nie «pastami» ŭ forumach, a realnym rublom, tamu vyniki takoha «hałasavańnia» havorać sami za siabie: pieramoha budzie za tym pravapisam, za jakim «paviaduć».

I apošniaje: pra pierachod na klasyčny pravapis. Vidavočna, što samaja karotkaja adlehłaść miž punktami — heta pramaja linija, tamu pierachod na klasyčny pravapis musić być zrobleny adrazu, biez pramiežkavych krokaŭ.

Niekatoryja prapanoŭvajuć adrubać chvost častkami: spačatku pieravieści hramadztva na «narkamaŭski» pravapis, a potym zajmacca pieravodam na klasyčny.

Tak dumać pamyłkova, bo tady kolkaść prychilnikaŭ «narkamaŭki» stanie značna pieravyšać častku kolkaść prychilnikaŭ «klasyki». Pierakanać ich budzie ŭžo značna ciažej, i vielmi imavierna, što bolšaść pieraciahnie i zastaniecca na zrusifikavanym «narkamaŭskim» varyjancie z pryčyny zvyčajnaj čałaviečaj lanoty.

Siońnia, pakul hetaje pytańnie chvaluje tolki intelektualnuju elitu, i kolkaści prychilnikaŭ klasyki i «narkamaŭki» paraŭnalnyja, možna pryniać i taki šlach, i taki. Dalej abyjakavaja častka hramadztva pojdzie za tymi, chto pieramoh.

Tamu intelektuałam važna ciahnucca nie da abyjakavaj masy, dzie panuje lanota dy bajaźlivaść, a da taje častki hramadztva, dzie na pieršym miescy našaja nacyjanalnaja kaštoŭnaść — biełaruskaja mova, a klasyčny pravapis — jejnaja nieadjemnaja častka.

U takim razie elita paviadzie hramadztva ŭ adnym kirunku i, jak možna zdahadacca, hramadztva paśleduje — tym bolej, što za klasyčny pravapis stajać nośbity movy — i ŭ Biełarusi (pryhadajma viaskovych dzietak), i ŭ emihracyi.

Naprykancy zaŭvažym, što šlachoŭ dasiahnuć adzinstva ŭ hramadztvie moža być šmat, ale nacyjanalnyja kaštoŭnaści — u tym liku mova ź jaje naturalnym pravapisam — jany dla nacyi supolnyja.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?