Znajści
Ałharytmičny łacinski varyjant
27.05.2024 / 17:233RusŁacBieł

Ekzarcyzm na Słonimščynie. Jak žyvy miarćviak trymaŭ u strachu cełaje miastečka

Žudasnuju historyju zachavali archiŭnyja krynicy. Čym jaje možna vytłumačyć? 

Bycienski manastyr na hraviury 1862 hoda. Fota: Wikimedia Commons

Historyjaj, jakaja adbyłasia ŭ pieršaj pałovie XVIII stahodździa, padzialiŭsia ŭ fejsbuku historyk-archivist Dzianis Lisiejčykaŭ. Jaje zapisali bycienskija bazyljanie. 

U toj čas Bycień byŭ miastečkam u Słonimskim paviecie Novaharodskaha vajavodstva (siońnia ahraharadok u Ivacevickim rajonie). Bazyljanski orden pabudavaŭ tut adzin z najbahaciejšych unijackich manastyroŭ na terytoryi Biełarusi, ad jakoha praź lichalećci XX stahodździa da nas dajšła tolki małaja carkva. 

Padziei, zapisanyja manachami, adbylisia ŭ miastečku ŭ 1726 hodzie:

«Dzivosnaja miascovaja niadaŭniaja historyja. U nas tut adbyŭsia vyklučny vypadak. Pan Łabačeŭski, bycienski padstarosta, <…> pamior, ale cieła jaho da treciaha dnia zastavałasia ciopłym i z žyvoj kryvioj. Taksama z šyi, pierabitaj rydloŭkaj, kroŭ jak z byka išła.

I zakapany byŭ na mohiłkach u miastečku. Ale pakolki nie tolki manastyr, ale i ŭsio miastečka apanoŭvaŭ strach, my zahadali nazaŭtra ž nadviačorkam adkapać. Ale znoŭ trup byŭ znojdzieny ciopłym, a z hałavy i šyi išła śviežaja kroŭ.

Ajciec vikaryj tady ŭčyniŭ ekzarcyzm, i trup byŭ spaleny. A ŭ čas spaleńnia byccam dźvie krynicy vady ź jaho vybuchnuli ŭharu i zalili połymia. Narešcie, kali ŭžo vialikim połymiem kości zhareli, pry kavałku cieła zastałosia serca, jakoha połymia, abstupajučy, nie achapiła, a ź jaho jak zarad porachu albo rakieta vybuchnuła, až na ludziej vysypaŭšy iskry. Tolki tady pačało hareć.

I navat tady, kali serca ŭžo tolki adno zastałosia i lohkija zhareli, jašče kroŭ z serca strumieniem liłasia. Choć my i ŭ vialikim strachu byli, adnak z Božaj łaski nie mieli škody».

Frahmient archiŭnaha dakumienta, u jakim zafiksavanaja dziŭnaja historyja z Bycienia. Fota: fejsbuk Dzianisa Lisiejčykava.

Trupaspaleńnie, abo pa-inšamu kremacyja, nikoli nie vitałasia ŭ chryścijanstvie. Pa-pieršaje, kremacyju atajasamlali ź jazyčnickimi praktykami, pa-druhoje, chryścijanie vierać, što ŭ Sudny dzień usie ludzi ŭvaskresnuć u płoci i vyjduć sa svaich mahił, a spaleńnie trupa, paśla jakoha nie zastajecca navat kostak, razburaje hetuju vieru.

Siońnia katalickaja i pravasłaŭnaja cerkvy nie zabaraniajuć kremacyju, ale rajać ustrymacca ad jaje, vybraŭšy tradycyjny sposab pachavańnia. Ale bolš jak tysiaču hadoŭ isnavała poŭnaja na jaje zabarona, uviedzienaja jašče Karłam Vialikim u 785 hodzie, za parušeńnie jakoj čakała pakarańnie śmierciu. 

Katalickaja carkva, da jakoj naležyć i ŭnijacki orden bazyljanaŭ, źmiakčyła zabaronu tolki ŭ 1960-ja hady. Tak što spaleńnie manachami trupa ŭ Bycieni było nadzvyčajnaj situacyjaj.

Što ž mahło zdarycca ź ciełam padstarosty? 

Razvažajučy pra pryčyny taho, što adbyvałasia ź ciełam pana Łabačeŭskaha, varta adrazu adkinuć letarhičny son i inšyja padobnyja stany, kali čałaviek vyhladaje miortvym, ale pry hetym zastajecca žyvym. Z apisańnia bazyljanaŭ zrazumieła, što z ranaj ad rydloŭki na šyi, ź jakoj jak z byka išła kroŭ, padstarosta doŭha b nie praciahnuŭ. Nie pieražyŭ by jon i zakopvańnie ŭ ziamlu, jak by hłyboka nie spaŭ. 

Jaho adkapanaje cieła ŭ lubym vypadku musiła b astyć. Ale heta nie adbyłosia. 

Paśmiarotny pierahreŭ — źjava nieadnojčy zadakumientavanaja, ale dahetul da kanca nie vytłumačanaja navukoŭcami. Bolšaść śpiecyjalistaŭ pakazvajuć na pracesy razłažeńnia. Naprykład, niekatory nahreŭ cieła mohuć vyklikać bakteryi-simbanty, u tym liku kišačnyja, jakija praciahvajuć raskładać ježu. 

Hetyja ž pracesy mahli pryvieści da nakapleńnia ŭnutry pamierłaha čałavieka hazaŭ, što stali pryčynaj vybuchu «porachu albo rakiety», jaki nazirali žychary Bycienia, kali pasprabavali spalić trup. Pad hetym unutranym ciskam z trupa mahła praciahvać vyciakać kroŭ i inšyja vadkaści cieła. Viadoma, što trupnaja kroŭ tolki spačatku huścieje, ale praz 30-90 chvilin znoŭ «razredžvajecca» — jaje, jak i donarskuju, siońnia vykarystoŭvajuć dla vyrabu płazmy dla pieralivańnia.

Usie apisanyja źjavy, jakija adbylisia z trupam, možna było b vytłumačyć racyjanalna, kali b padziei adbyvalisia nie ŭ hłuchoj pravincyi ŭ časy, kali miedycyna jašče nie była dastatkova raźvitoj. 

«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny

PADTRYMAĆ

Čytajcie taksama:

Maładziečanskija ŭłady vyrašyli źnieści 200-hadovy kaścioł. Voś čym heta skončyłasia

Navukoŭcy raskryli adnu z hałoŭnych tajamnic jehipieckich piramid

Jak karol Stefan Batoryj baraniŭ pravasłaŭnych ad novaha kalendara

Historyk razhadaŭ tajamnicu dziciačych malunkaŭ u staradaŭniaj knizie

F. Raŭbič

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj
ananimna i kanfidencyjna?

Клас
10
Панылы сорам
1
Ха-ха
2
Ого
29
Сумна
3
Абуральна
4
0
Čytač /adkazać/
27.05.2024
Supiercikavy artykuł, dziakuj!
1
kapucyn /adkazać/
27.05.2024
Heta 18-je stahodździe, čas "epidemii" vampiryzmu, ŭ pryvatnaści ŭ Polščy. Archieołahi znachodziać preštki s cehłaj ŭ zubach, abo s adsiečanymi nahami i rukami i datujuć heta jakraz 17-18-mi stahodździami. Pa ŭsim bačna nie abyjšoŭ "vampiryzm" i našyja ziemli, choć i ź nievialikim spaźnieńniem. 
1
žeŭžyk/adkazać/
28.05.2024
Dziakuju za cikavy prykład rukapisnaj łacinki pačatku 18-ha stahodździa. Na žal, čytać ciažkavata. Ja mahu razabrać tolki asobnyja frahmienty: ".. bit takže RydLem ... Krew jak zwołu szła ...".

Nie paškodziła b, kab chto zrabiŭ dakładnuju transkrypcyju aryhinalnaha tekstu bieź pierakładu na sučasnuju movu.
Kab pakinuć kamientar, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
Kab skarystacca kalendarom, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera