Znajści
Ałharytmičny łacinski varyjant
29.05.2024 / 09:514RusŁacBieł

Jaki biełaruski horad pieršym trapiŭ u abjektyŭ fotakamier

U adzin hod ź Vilniaj, na paru hadoŭ raniej za Minsk.

Adzin z najstarejšych haradskich zdymkaŭ u Biełarusi. Antał Rorbach, 1861. Fota: limis.lt

Dataj vynachodnictva fatahrafii ličycca 1839 hod, kali ŭ ścienach Francuzskaj akademii navuk byŭ začytany dakład pra dahieratypiju — rańni fatahrafičny praces, u jakim vykarystoŭvałasia śviatłoadčuvalnaje jodzistaje srebra. 

Stvareńnie takich zdymkaŭ było darahim i patrabavała šmat času. Sapraŭdny bum fatahrafii adbyŭsia ŭ 1850-ja hady, kali na źmienu dahieratypam pryjšli ambratypy i fieratypy, dzie ŭ jakaści asnovy vykarystoŭvałasia škło i mietaličnyja płaścinki, pakrytyja śviatłoadčuvalnym kałodyjem.

Partret maci minskaha fatohrafa Antona Prušynskaha, zrobleny ŭ 1858 hodzie, źjaŭlajecca pieršaj viadomaj biełaruskaj fatahrafijaj. 

U hety čas fatahrafija pranikaje i na terytoryju Biełarusi. Adnym ź pijanieraŭ fatahrafii staŭ minski šlachcic Anton Prušynski, jaki adkryŭ svaju fotamajsterniu ŭ 1850 hodzie. Praŭda, pieršaja viadomaja biełaruskaja fatahrafija datujecca 1858 hodam — na joj adlustravana maci fotamastaka. Amal usia fatahrafija taho času kancentrujecca pa partretnych zdymkach, zroblenych u dekaracyjach pryvatnych majsterniaŭ.

Raka Vilija i Zamkavaja hara ŭ Vilni. Abdon Korzan, kala 1860 hoda. Fota: madeinvilnius.lt

Vulicy biełaruskich haradoŭ jašče amal dziesiacihodździe nie traplajuć u abjektyvy fotakamier. Kala 1860 hoda fatohraf Abdon Korzan stvaryŭ šerah fotazdymkaŭ Vilni i vakolic, jakija siońnia ličacca pieršymi zdymkami haradoŭ na terytoryi Litvy.

Ale pakolki dakładnaja data zdymkaŭ nieviadomaja, a ŭ kadr traplajuć budaŭničyja raboty, źviazanyja sa stvareńniem čyhunačnaha tunelu ŭ Panarach, to ź imi mohuć kankuravać zdymki inšaha aŭtara.

Budaŭnictva čaćviortaj u Rasijskaj impieryi čyhunki, Pieciarburha-Varšaŭskaj, jakaja musiła źviazać stalicu impieryi sa stalicaj Carstva Polskaha, viałosia z 1852 pa 1862 hady. Čyhunka pralahała akurat praź Vilniu. 

Budaŭnictva mosta cieraź Nioman u Hrodnie — adzin z najstarejšych haradskich zdymkaŭ u Biełarusi. Antał Rorbach, 1861. Fota: limis.lt

U sakaviku 1862 hoda byŭ adkryty ŭčastak Dynaburh — Łandvarava, jaki złučyŭ Pieciarbuh ź Vilniaj. U mai — učastak Varšava — Biełastok, jaki trochi paźniej praciahnuli da Hrodna. Narešcie ŭ vieraśni ŭžo možna było dajechać z Varšavy da Vilni.

Dla ŭźviadzieńnia najbolš składanych inžyniernych abjektaŭ na čyhuncy byli pryciahnuty francuzskija śpiecyjalisty, adzin ź jakich zaprasiŭ vienhierskaha fatohrafa Antała Rorbacha sfatahrafavać ich. 

Rorbach pracavaŭ na radzimie aptekaram, ale prasłaviŭsia svaimi fotazdymkami haradskich piejzažaŭ. U 1850-ja hady, niahledziačy na niedaskanałaść tahačasnaj fatahrafii, jon zrabiŭ šmat zdymkaŭ horada Siehieda, dzie žyŭ i pracavaŭ.

U Rasijskuju impieryju Rorbach pryjechaŭ u žniŭni 1861 hoda, a viarnuŭsia ŭ nazad tolki ŭ śniežni. Za hety čas jon zrabiŭ zdymki budaŭnictva mastoŭ i tunelaŭ na čyhuncy, ale nie kancentravaŭsia vyklučna na ich — niaredka na zdymki traplajuć i haradskija krajavidy. 

Krajavid staroha horada ŭ Hrodnie — adzin z najstarejšych haradskich zdymkaŭ u Biełarusi. Antał Rorbach, 1861. Fota: limis.lt

Krajavid staroha horada ŭ Hrodnie — adzin z najstarejšych haradskich zdymkaŭ u Biełarusi (frahmient). Antał Rorbach, 1861. Fota: limis.lt

Miarkujučy pa zdymkach, Rorbach naviedaŭ prynamsi Režycu, Dynaburh, Vilniu, Koŭna i Hrodna. Zdymki źmieščany ŭ albom, jaki siońnia zachoŭvajecca ŭ muziei ŭ litoŭskich Šaŭlach.

U Hrodnie fatohraf zrabiŭ nie mienš za try zdymki, na jakich pakazanaje budaŭnictva čyhunačnaha mosta cieraź Nioman.

Pieršy pakazvaje budaŭnictva apor mosta z uzroŭniu raki, tak što, akramia ryštavańniaŭ, schiłaŭ račnoj daliny i dachaŭ chatak, ničoha bolš i nie bačym.

Dva inšyja bolš cikavyja. Adzin ź ich, zrobleny, vidać, adniekul ź Liniejnaj vulicy, dzie ciapier znachodzicca «Biełkard», pakazvaje budoŭlu z vyšyni karennaha bieraha raki, zachoplivajučy vialiki kavałak staroha horada ź viežami chramaŭ. Inšy, źniaty z nasypu, jaki viadzie da mosta, pakazvaje vyklučna stary horad, jaki spuskajecca da Niomana.

Na siońnia heta najstarejšyja fotazdymki haradskoj zabudovy Biełarusi. Na ich možna znajści podpis aŭtara i hod zdymki.

Najstarejšy zdymak Minska, zrobleny kala 1863 hoda. Fota: «Fotohrafičieskaja Illustracija», №№ 8-9

Pieršy zdymak, naprykład, Minska źjaŭlajecca tolki ŭ 1863 hodzie ŭ rasijskim litaraturna-mastackim časopisie «Fotohrafičieskaja Illustracija». Jon zrobleny z Tatarskich aharodaŭ, jakija ŭ saviecki čas byli častkova zatopleny dla pašyreńnia Śvisłačy, i pakazvaje Trajeckuju haru i Vysoki rynak. 

Praŭda, na staronkach časopisa paznačany tolki aŭtar zdymka — minski fatohraf Brafman, — ale nie paznačany čas, kali jon byŭ zrobleny, tak što ŭ biełaruskaj stalicy jašče jość šaniec nahnać i pierahnać i Hrodna, i Vilniu.

«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny

PADTRYMAĆ

Čytajcie taksama:

Z Franciškanskaj u Kazackuju. Jak u Biełarusi rusifikavali haradskuju tapanimiku paśla paŭstańnia

Ekzarcyzm na Słonimščynie. Jak žyvy miarćviak trymaŭ u strachu cełaje miastečka

Jak karol Stefan Batoryj baraniŭ pravasłaŭnych ad novaha kalendara

Historyk razhadaŭ tajamnicu dziciačych malunkaŭ u staradaŭniaj knizie

F. Raŭbič

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj
ananimna i kanfidencyjna?

Клас
38
Панылы сорам
3
Ха-ха
3
Ого
4
Сумна
5
Абуральна
8
6
Tak/adkazać/
29.05.2024
Tady Horadnia nie była biełaruskaja, ale faktyčna ŭžo pačynała pieratvaracca pad carskaj administracyjaj. Ciapier praces paskoryŭsia i niekali jeŭrapiejskaja Horadnia staje typovym horadam Biełoj Rusi.
0
Anatol Starkou/adkazać/
30.05.2024
A ja kupił na eBay otkrytku. Na oborotnoj storonie po niemiecki napisano, čto eto Kobrin 1916-ho hoda. Pieriefotohrafirovał. Tam jeŝie była nadpiś na niemieckom: russkije dieti.
0
dočka Maksima Dizajniera/adkazać/
30.05.2024
zvarjacieć. a zdymki-to jakija jakasnyja. ledź nie łopnuli astatki maich vačej)

akrom žartaŭ. sapraŭdy - zdymki Hrodna - heta niešta
Pakazać usie kamientary
Kab pakinuć kamientar, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
Kab skarystacca kalendarom, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
majčervieńlipień
PNSRČCPTSBND
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930