Znajści
Ałharytmičny łacinski varyjant
23.11.2016 / 12:0360RusŁacBieł

Litva i lićviny — chto i adkul?

Vydaviectva «Technałohija» vypuściła asobnym vydańniem pracu Jazepa Losika «Litva-Biełaruś. Histaryčnyja vyviedy».

Akademik Jazep Losik viadomy jak słavuty movaznaviec, aŭtar šmatlikich padruč­ni­kaŭ biełaruskaj movy, adzin ź inicyjataraŭ Akademičnaj kanfierencyi pa reformie bie­łaruskaha pravapisu 1926 hoda. Ale mała chto viedaje, što jon jašče i aŭtar šerahu pu­bli­kacyj z historyi Biełarusi. Adzin z takich artykułaŭ Ja. Losika — «Litva-Bie­ła­ruś». Upieršyniu jon byŭ nadrukavany ŭ 1921 hodzie.

Jazep Losik (1883—1940).

Čym vyklikanaja nieabchodnaść vydańnia jaho asobnaj knižkaj? Jak piša ŭ prad­movie ŭkładalnik Źmicier Sańko, «pačatkovaja historyja Vialikaha Kniastva Li­toŭ­skaha, etničnaja prynaležnaść staražytnych lićvinoŭ, pachodžańnie samoha naj­mien­nia «Litva» cikaviać apošnim časam nie tolki daślednikaŭ, ale i vialikaje koła amataraŭ ajčynnaj historyi. Heta padšturchnuła nas dać šyrejšaj aŭdy­to­ryi mahčymaść aznajomicca z hetaj daŭniaj publikacyjaj, što naŭprost datyčyć akre­ślenaj temy».

Choć zachavałasia tolki pieršaja častka Losikavaj pracy (druhaja nie pabačyła śviet — jaje «zarezała» balšavickaja cenzura), ale i ŭ takim vyhladzie tekst ujaŭ­laje biassprečnuju cikavaść.

Bo heta adna ź pieršych u biełaruskaj histaryjahrafii spro­baŭ uźniać pytańnie pachodžańnia najmieńnia «Litva», źviazaŭšy jaho z pytańniem charaktaru Via­li­kaha Kniastva Litoŭskaha.

Abapirajučysia na daśledavańni Jozefa Šafaryka i Jaŭstacha Tyškieviča,

Jazep Losik pakazvaje na šerah taponimaŭ na biełaruskaj etničnaj terytoryi z asnovaju — Vilk-, Vielet-, Vołat-, na jakija źviarnuli ŭvahu hetyja daśledniki. Uśled za imi jon źviazvaje pachodžańnie tych taponimaŭ z zachodniesłavianskim plemieniem vilkaŭ (vilcaŭ), ci vieletaŭ, inačaj zvanych lucičami, što zasnavali Vilniu i Vilkamir.

U časy kala Naradžeńnia Chrystovaha, piša Jazep Losik, hetaje plemia asialiłasia na terytoryi Vilenščyny, a ŭ časy pierasialeńnia narodaŭ pieramiaściłasia na zachad i apanavała ŭ II st. uźbiarežža Bałtyjskaha mora až da vuścia Odry. Ad najmieńnia hetaha plemieni, jakoje ŭvajšło «ŭ skład ciapierašniaha biełaruskaha narodu», i atrymała nazoŭ dziaržava Litva. «Litva, Lutva, Lucičy — imieńni słavianskaha plemia».

Da publikacyi, jakaja prapanujecca ŭvazie zacikaŭlenych čytačoŭ, historyk-miedyjavist Aleś Žłutka napisaŭ paślasłoŭje, dzie karotka, ale źmiastoŭna abmalavaŭ śpiektr pohladaŭ — ad siaredniaviečnych da sučasnych — na pachodžańnie etnonima litva.

U pryvatnaści, jon zhadvaje daśledavańnie homielskaha prafiesara Raisy Kazłovaj, jakaja pierakanaŭča, na asnovie bahataha anamastyčnaha materyjału z roznych słavianskich krain, u tym liku ź Biełarusi, daviała, što najmieńnie Litva pachodzić ad słavianskaj asnovy *l'ut-, praz dełabijalizacyju «anłaŭtnaha lu > li». Hetaje hruntoŭnaje da­śle­da­van­nie dazvoliła joj śćvierdzić, što «pravamierna adnieści etnonim Litva da pierša­pa­čatkovaha Lutva… Dumajecca, što Litva — heta słavianie zachodnich uskrain Słavii (lu­ci­čy, luty, juty, odryčy i inšyja plamiony), jakija ź siaredziny VI st. n. e., heta značyć ź pie­ryjadu hiermanskaj chryścijanizacyi słavianskich plamion, nie vytrym­li­va­iučy žorst­ka­ha vajennaha nacisku, stali ruchacca na ŭschod z metaj zachavańnia svajho vie­ra­vy­znan­nia i svajoj kultury». Pavodle mierkavańnia daślednicy, mova sta­ra­žyt­nych lićvi­noŭ — heta «spłaŭ movy miascovaha ŭschodniesłavianskaha nasielnictva i moŭ słavian zachodnie­słavianskich uskrain».

U jakaści dadatku da knihi źmieščany cikavy palemičny artykuł Ja. Lu­ci­ča-Voŭka (psieŭdanim Janki Filistoviča) «Naš adkaz» — svojeasablivy praciah temy.

Jon upieršyniu apublikavany ŭ 1949 hodzie u paryžskim časopisie «Moładź», jaki byŭ drukavanym orhanam Biełaruskaj niezaležnickaj arhanizacyi moładzi ŭ Francyi.

Vokładku knihi ŭpryhožvaje partret karala Mindoŭha, vykanany viadomym biełaruskim mastakom Paŭłam Tatarnikavym.

Vydańnie pryznačanaje dla ŭsich, chto cikavicca ajčynnaj historyjaj.

AH

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj
ananimna i kanfidencyjna?

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0
Kab pakinuć kamientar, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
Kab skarystacca kalendarom, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera