Гісторыя55

Слуцкае паўстанне вачыма дэфензівы

Знойдзеныя новыя дакументы, якія тычацца жыцця Случчыны ў канцы 1920-га.

Працуючы ў Дзяржаўным архіве Брэсцкай вобласці, натрапіў на шэраг цікавых дакументаў, якія адносяцца да Слуцкага паўстання. Яны раней не публікаваліся. Гэта выпіскі з рапартаў і данясенняў службовых асоб польскіх пастарункаў і аддзелаў дэфензівы на памежных са Слуцкам тэрыторыях. Для большай зручнасці матэрыял пададзены ў храналагічным парадку.

У Семежаве — беларуская міліцыя

Рапарт за 19—25. 11. 1920 г.: «Па прыбыцці да Семежава заспеў мясцовую ўладу — беларускую міліцыю… Настрой насельніцтва ў Семежаве і ваколіцах да Войска Польскага добры. Беларускае насельніцтва баіцца надыходзячых войск бальшавіцкіх, у той час як насельніцтва жыдоўскае ставіцца да іх лаяльна, але баіцца надыхо-дзячых войск Балаховіча».

Пра новую ўладу паведамляе і пастарунак у Вызне ў рапарце за 24 лістапада: «У Вызне заспеў мясцовую ўладу — так званага начальніка раёна, добраахвотную беларускую міліцыю і Пастарунак Жандармерыі польскай…»

Ёсць у рапарце і адзнака тагачаснага міжуладдзя: «У Вызне і ваколіцах пашыраецца масавы выраб самагонкі…»

Сіпняцкі ў сваім рапарце адзначае: «Перад нашым прыездам (у Вызну), 21.11.1920 г., на рынку адбыўся сход мясцовага насельніцтва і ўсіх ваколіц пад лозунгам «Арганізацыя добраахвотных беларускіх аддзелаў», на схо-дзе прысутнічала каля 600 чалавек. Сход аднагалосна ўхваліў пастанову аб хутчэйшай арганізацыі Беларускай арміі, каб не дапусціць бальшавікоў на пакінутую Войскам Польскім тэрыторыю».

«Беларусы баяцца бальшавікоў, габрэі — Балаховіча»

Гэтае назіранне адзначаецца ў рапартах некалькі разоў. Канфлікт «балахоўцаў» з габрэйскай грамадой польскі назіральнік фіксуе ў Семежаве: «Дня 22.11.1920 г. праз Семежава праходзіў аддзел добраахвотнікаў-«балахоўцаў» у лічбе 120 чалавек. На чале аддзела стаіць падпаручнік Хвядосьеў Тэнапіца, які паклікаў жыхара — рабіна Себармана і загадаў за шэсць гадзін зрабіць сход і сабраць у мясцовых жыдоў 20000 рублёў царскіх і 20000 марак польскіх…» Чым скончылася гісторыя — не паведамляецца.

Слуцкія паўстанцы верылі, што вось-вось ім прыйдзе на дапамогу генерал Булак-Балаховіч са сваім войскам, які ў той час ажыццяўляў свой Палескі паход на Мазыр і Рэчыцу. «У выніку адступлення Войска Польскага з мястэчка Слуцка ходзяць чуткі аб верагодным заняцці яго праз войска Балаховіча… Даволі часта чуюцца размовы паміж сялянамі аб Балаховічу», — паведамляецца ў рапарце з вёскі Сіняўкі (цяпер Капыльскі раён) ад 24.11.1920 г. Але з’яўляліся толькі добраахвотнікі-«балахоўцы», што выклікалі страх у габрэйскага насельніцтва. Рэгулярныя часці Балаховіча не прыйшлі на дапамогу случчакам.

Назіральнікі фіксавалі і рост колькасці паўстанцаў у ваколіцах Слуцка. «Дня 24. 11. 1920 г. да Семежава прыбыла Беларуская Слуцкая павятовая рада і штаб рэзервовы з аддзелам узброеным, да 400 чалавек, і з кожным днём прыбывае ўсё больш добраахвотнікаў, так у цяперашні час можна лічыць каля 2000 чалавек. Захоўваюцца добрыя адносіны паміж насельніцтвам і Войскам Польскім. Беларуская рада, арганізуючы сход, паведамляе Экспазітуру, калі на сходзе праводзіцца антыбальшавіцкая агітацыя», — піша агент. Адначасова ён скардзіцца, што «няма дырэктыў, у якім стасунку ўзаемадзейнічаць з Беларускай радай і аддзеламі».

Палітычныя настроі

Паводле данясення кіраўніку экспазітуры ў Семежаве ад 25.11.1920 г., даецца настрой мясцовага насельніцтва: «Два прынцыповыя кірункі спаткалася на тутэйшай тэрыторыі — мясцовае польскае насельніцтва, якое цалкам падтрымлівае ўрад і польскую армію, і беларускае насельніцтва, якое выказваецца за незалежнасць Беларусі і Балаховіча».

Банды марадзёраў

У час ваеннага безуладдзя падымае галаву крымінальны элемент. Пастарунак у Будчы падае наступную інфармацыю ў рапарце за 1.12.1920 г.: «Дня 25. 11.1920 г. раніцай афіцэр з арміі генерала Балаховіча, які вёў аддзел добраахвотнікаў у беларускае войска, пабіў жонку лесніка. Таго ж самага дня, пасля сыходу з Вызны пастарунка дэфензівы і апошніх аддзелаў Войска Польскага, увечары нейкая банда колькасцю каля 30 чалавек, узброеная карабінамі, напала на мястэчка, абрабавала насельніцтва — пераважна жыдоў і пайшла ў бок Семежава. На другі дзень праз аднаго выведніка стала вядома, што банда складалася з бальшавіцкіх дэзерціраў, якія ўцякалі ў беларускае войска».

На наступны дзень польскі агент спаткаў кур’ера, якога габрэі з Вызны выслалі да бальшавікоў «з заданнем, каб бальшавікі хутчэй занялі мястэчка Вызна, пакуль яго не занялі беларускія аддзелы. Таго ж самага дня, вяртаючыся з падводай, нейкі Лявон Лесніковіч… быў забіты бандай, узброенай карабінамі».

Факт бандытызму быў зафіксаваны ў і вёсцы Вялікі Рожан (цяпер Салігорскі раён). «Дня 26. 11. 1920 г. прыбыў да В. Рожана аддзел добраахвотнікаў у беларускае войска колькасцю каля 35 чалавек, пачаў праводзіць самавольныя рэквізіцыі, забіраючы ў насельніцтва жыўнасць», — паведамляў агент.

Беларуская ўлада, што паўставала на Случчыне, спрабавала змагацца з крыміналам. Пра гэта сведчыць рапарт пастарунка ў Сіняўцы за 1. 12. 1920 г.: «Дня 28. 11. 1920 г. беларуская дэфензіва з Семежава прыслала арыштаваных разам з пратаколамі допытаў: узводнага Войска Польскага? Эдмунда, шарагоўца Мяльрэўскага (?) і члена бальшавіцкай партыі Шыркалава (?), абвінавачаных у бандытызме. ….Дакладваю — вельмі шмат афіцэраў і жаўнераў дэзертуе з войска Балаховіча і пераходзяць на польскую тэрыторыю». 

Змаганне за Семежава

Адводзіцца месца ў знойдзеных рапартах і вайсковым дзеянням. Пастарунак у Клецку паведамляе: «Дня 4.12.1920 г. на лініі Семежава — Філіповічы бальшавіцкія аддзелы перайшлі нейтральную лінію пад мястэчкам Мокрае і (напалі?) на Семежава. Тут беларускае войска пацярпела сур’ёзнае паражэнне. Быццам бы штаб беларускай арміі меўся быць перанесены да Грыцэвіцкай гміны».

Але пасля Семежава ўдалося адбіць: «7.12.1920 г. даведаўся, што нібыта перамога павярнулася на бок беларусаў і быццам бы войска іх мелася зноў заняць Семежава. Пад Пузавам размясціўся аддзел беларускі ў колькасці 120 чалавек і трэніруецца».

Каментары5

Маладой айцішніцы пагражае да дзесяці гадоў калоніі за ахвяраванні Украіне1

Маладой айцішніцы пагражае да дзесяці гадоў калоніі за ахвяраванні Украіне

Усе навіны →
Усе навіны

Зяленскі пра заяву Буданава пра наступ Расіі з поўначы: Яго не так зразумелі1

Ральф Шумахер здзейсніў камінг-аўт16

Якімі будуць выбары 2025 года? Разважаюць Вячорка, Латушка і Шрайбман51

Як выглядае чарга па ваду ў Мазыры6

Яшчэ адна ахвяра ўрагану: у Светлагорску дрэва забіла 90-гадовага мужчыну

Украінцаў спыталі, ці прыйшоў час пачынаць перамовы з Расіяй — вынікі сацапытання1

«Паспелі развітацца з жыццём». Відавочцы расказалі пра смяротны ўраган на Вілейскім вадасховішчы5

ТЭСТ: Ці добра вы ведаеце гісторыю беларускіх габрэяў?

У Гомельскай вобласці аб'яўлена надзвычайная сітуацыя1

больш чытаных навін
больш лайканых навін

Маладой айцішніцы пагражае да дзесяці гадоў калоніі за ахвяраванні Украіне1

Маладой айцішніцы пагражае да дзесяці гадоў калоніі за ахвяраванні Украіне

Галоўнае
Усе навіны →